<div class="vc_grid-container vc_clearfix wpb_content_element vc_masonry_media_grid" data-initial-loading-animation="zoomIn" data-vc-grid-settings="{"page_id":8714,"style":"all-masonry","action":"vc_get_vc_grid_data","shortcode_id":"1711888811197-e5b17a7b-d40e-10","tag":"vc_masonry_media_grid"}" data-vc-request="https://didarnameh.ir/wp-admin/admin-ajax.php" data-vc-post-id="8714" data-vc-public-nonce="a252e86052"> The post اسفند ۵۷ (مجموعه عکس‌های هنگامه گلستان) first appeared on دیدار.
مجموعه‌ی «کارگر، روسپی، مجنون» <div class="vc_grid-container vc_clearfix wpb_content_element vc_masonry_media_grid" data-initial-loading-animation="zoomIn" data-vc-grid-settings="{"page_id":8735,"style":"all-masonry","action":"vc_get_vc_grid_data","shortcode_id":"1711888649408-05098a085754fb4d2443fdd2cd04b818-8","tag":"vc_masonry_media_grid"}" data-vc-request="https://didarnameh.ir/wp-admin/admin-ajax.php" data-vc-post-id="8735" data-vc-public-nonce="a252e86052"> مجموعه‌ی «انقلاب» <div class="vc_grid-container vc_clearfix wpb_content_element vc_masonry_media_grid" data-initial-loading-animation="zoomIn" data-vc-grid-settings="{"page_id":8735,"style":"all-masonry","action":"vc_get_vc_grid_data","shortcode_id":"1711888649457-6eaeb5a8f4ebd814945a4ede2f39bc82-6","tag":"vc_masonry_media_grid"}" data-vc-request="https://didarnameh.ir/wp-admin/admin-ajax.php" data-vc-post-id="8735" data-vc-public-nonce="a252e86052"> مجموعه‌ی «جنگ» <div class="vc_grid-container vc_clearfix wpb_content_element vc_masonry_media_grid" data-initial-loading-animation="zoomIn" data-vc-grid-settings="{"page_id":8735,"style":"all-masonry","action":"vc_get_vc_grid_data","shortcode_id":"1711888649507-d56324e4073733b9329adbde2172bb18-2","tag":"vc_masonry_media_grid"}" data-vc-request="https://didarnameh.ir/wp-admin/admin-ajax.php" data-vc-post-id="8735" data-vc-public-nonce="a252e86052"> مجموعه‌ی «کردستان» <div class="vc_grid-container vc_clearfix wpb_content_element vc_masonry_media_grid" data-initial-loading-animation="zoomIn" data-vc-grid-settings="{"page_id":8735,"style":"all-masonry","action":"vc_get_vc_grid_data","shortcode_id":"1711888649542-14709284f75f92b9d2b06bc68725f5fc-8","tag":"vc_masonry_media_grid"}" data-vc-request="https://didarnameh.ir/wp-admin/admin-ajax.php" data-vc-post-id="8735" data-vc-public-nonce="a252e86052"> مجموعه‌ی «آسایشگاه علی ابن ابی‌طالب» <div class="vc_grid-container vc_clearfix wpb_content_element vc_masonry_media_grid" data-initial-loading-animation="zoomIn" data-vc-grid-settings="{"page_id":8735,"style":"all-masonry","action":"vc_get_vc_grid_data","shortcode_id":"1711888649599-ed71d929acf0364f89a416ee33e0e8f1-7","tag":"vc_masonry_media_grid"}" data-vc-request="https://didarnameh.ir/wp-admin/admin-ajax.php" data-vc-post-id="8735" data-vc-public-nonce="a252e86052"> مجموعه‌ی «حلبی‌آبادها» <div class="vc_grid-container vc_clearfix wpb_content_element vc_masonry_media_grid" data-initial-loading-animation="zoomIn" data-vc-grid-settings="{"page_id":8735,"style":"all-masonry","action":"vc_get_vc_grid_data","shortcode_id":"1711888649660-3b7dfc73e5f5a7f15a13da6c2f67fbd4-5","tag":"vc_masonry_media_grid"}" data-vc-request="https://didarnameh.ir/wp-admin/admin-ajax.php" data-vc-post-id="8735" data-vc-public-nonce="a252e86052"> مجموعه‌ی «توانا بود هر که دانا بود» <div class="vc_grid-container vc_clearfix wpb_content_element vc_masonry_media_grid" data-initial-loading-animation="zoomIn" data-vc-grid-settings="{"page_id":8735,"style":"all-masonry","action":"vc_get_vc_grid_data","shortcode_id":"1711888649725-bb07332da894c7953327f89e0bb41e4a-3","tag":"vc_masonry_media_grid"}" data-vc-request="https://didarnameh.ir/wp-admin/admin-ajax.php" data-vc-post-id="8735" data-vc-public-nonce="a252e86052"> عکس‌های شخصی <div class="vc_grid-container vc_clearfix wpb_content_element vc_masonry_media_grid" data-initial-loading-animation="zoomIn" data-vc-grid-settings="{"page_id":8735,"style":"all-masonry","action":"vc_get_vc_grid_data","shortcode_id":"1711888649794-8375689c41c71d2843b1f6064f0bc7f2-5","tag":"vc_masonry_media_grid"}" data-vc-request="https://didarnameh.ir/wp-admin/admin-ajax.php" data-vc-post-id="8735" data-vc-public-nonce="a252e86052"> The post مجموعه عکس‌های «کاوه گلستان» first appeared on دیدار.
وقتی مصیبتی پیش می‌آید، می‌توانی مصیبتی را روی مصیبت قبلی تصور کنی؟ The post بازی، چیستان، شگفتی first appeared on دیدار.
دریافت متن « بازی، چیستان، شگفتی » بداهه‌پردازیِ «مصیبت روی مصیبت» در این بازیِ مفرّح گروهی، ابتدا بازیکن نخست شخصیتی را در یک موقعیت توصیف می‌­کند. بازیکن‌­های بعدی باید هریک مشکلی به مشکلاتِ آن شخصیت اضافه کنند. برای مثال: بازیکن ۱: نرگس داشت دیر می‌رسید سرِ کار. بازیکن ۲: حالا این کم بود، اون روز اول وقت باید به یک جلسه‌­ی مهم با رئیسش هم می­‌رسید. بازیکن ۳: حالا این کم بود، تو اون هفته، سه‌ روز دیگه هم دیر رسیده بود سرِ کار. بازیکن ۴: حالا این کم بود، رئیسش هم قبلاً تهدید کرده بود که اگه یک بار دیگه دیر برسه سر کار، اخراجش می‌کنه. بازیکن ۵: حالا این کم بود، نرگس مادر سه تا بچّه­‌ی بی‌پدر هم بود و خیلی خیلی به این کار احتیاج داشت. توجه کنید که در مثال بالا، آنچه که به دست آمده خط سیر یک روایت را ندارد بلکه کندوکاوی است در موقعیتی ایستا، اما نوع دیگری از این تمرین آن است که هر پیشنهاد، هم ضریب‌­های خطر را افزایش دهد و هم روایت را پیش ببرد. مانند این مثال: بازیکن ۱: جرالد پس‌انداز خانوادگی‌اش را در یک کسب و کار نوپا سرمایه‌­گذاری کرد. بازیکن ۲: حالا این کم بود، همسرش مِری، از این­که این­ بار هم مثل همیشه بدون مشورت با او تصمیم مهمّی گرفته، عصبانی شد. بازیکن ۳: حالا این کم بود، مِری به جرالد گفت که دیگه از نقشه‌های نسنجیده‌ی او برای یه شبه پولدار شدن خسته شده و سه مرتبه‌ی قبل رو یادش آورد که جرالد پس­ انداز خانوادگی رو به ­همین ترتیب از دست داده بود. بازیکن ۴: حالا این کم بود، دخترشون، جودی، هم اومد خونه و اعلام کرد که در دانشگاه معتبری قبول شده که هزینه‌اش سالی صد هزار دلاره. بازیکن ۵:. حالا این کم بود، مِری به جرالد گفت اگه پولشون رو از دست بده و اونها نتونند حتی شهریه‌ی دانشگاه جودی رو بپردازن، دیگه واقعا به­‌طور جدی به طلاق گرفتن از او فکر می­‌کنه. بازیکن ۱: حالا این کم بود، وقتی جودی فهمید پدرش دوباره همه پس‌اندازشون رو احمقانه برای یه شبه پولدار شدن سرمایه‌گذاری کرده و ممکنه به ­این ترتیب او نتونه به اون دانشگاه معتبر بره، زد زیر گریه و دوید طرف اتاق خوابش و فریاد زد: «ازت متنفرم! ازت متنفرم!» بازیکن ۲: حالا این کم بود، وقتی جرالد رسید دفتر کار جدیدش، کشف کرد که شریکش مایکل، همه پول‌ها رو اختلاس کرده و از کشور متواری شده. می‌توان در بازی‌ای شبیه به این، به­ جای افزودن مشکلات در هر مرحله، «خوش‌شانسی روی خوش‌شانسی» را در پیشنهادهای پی­ در­پیِ بازیکنان روایت کرد. <img class=" wp-image-8044 aligncenter" src="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/3-300x229.png" alt="" width="622" height="475" srcset="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/3-300x229.png 300w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/3-1024x781.png 1024w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/3-768x586.png 768w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/3-1536x1171.png 1536w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/3-2048x1562.png 2048w" sizes="(max-width: 622px) 100vw, 622px" /> چیستان‌ها به شهر دامغان است و به کرمان خوراکی هست امّا نیست ارزان اگر خندان همی بینی تو آن را به نرخ خویش می‌خندد پسر جان! ز تو دارم سؤالی بی‌شک آسان که شهری هست در نزدیک کاشان بود شهری که می‌گوید که: برخیز! قدم بردار و مهمان شو به سوهان پادشاهی سرراهی؛ قبای سیاه در بَرَش تاج سبزی بر سرش من می‌روم، او می‌ماند. این طرف سنگ‌چین اون طرف سنگ چین میونش چرخ و فلک این عدد فراموش‌نشدنی این مضرب­‌های عدد شگفت­‌انگیز ۱۴۲۸۵۷ را به ­دقّت ملاحظه کنید. چه قانون‌هایی برای این ضرب‌ها می­‌توانید بیابید؟ تحقیق کنید که این روال در مضارب بالاتر نیز تکرار می‌­شود یا نه. (عدد ۱۴۲۸۵۷ دوره­‌ی گردش تقسیم عدد ۱ بر عدد ۷ است.) ۲۸۵۷۱۴= ۲× ۱۴۲۸۵۷ ۴۲۸۷۵۱= ۳× ۱۴۲۸۵۷ ۵۷۱۴۲۸= ۴× ۱۴۲۸۵۷ ۷۱۴۲۸۵= ۵× ۱۴۲۸۵۷ ۸۵۷۱۴۲= ۶× ۱۴۲۸۵۷ ۹۹۹۹۹۹= ۷× ۱۴۲۸۵۷ ۱۱۴۲۸۵۶= ۸× ۱۴۲۸۵۷ ۱۲۸۵۷۱۳= ۹× ۱۴۲۸۵۷ ۱۴۲۸۵۷۰= ۱۰× ۱۴۲۸۵۷ ۱۵۷۱۴۲۷= ۱۱× ۱۴۲۸۵۷ ۱۷۱۴۲۸۴= ۱۲× ۱۴۲۸۵۷ ۱۸۵۷۱۴۱= ۱۳× ۱۴۲۸۵۷ ۱۹۹۹۹۹۸= ۱۴ × ۱۴۲۸۵۷ ۲۱۴۲۸۵۵= ۱۵ × ۱۴۲۸۵۷ پاسخ‌ها به ترتیب: پسته، قم، بادمجان، ردّپا، دهان منابع: – کِن آدامز، «بداهه‌­پردازیِ نمایشنامه‌­ی بلند: هنر تئاتر خودجوش»، ترجمه‌­ی بابک تبرّایی، انتشارات سمت، ۱۳۹۰ – مختار نعیم‌پاک، گنجینه‌ی معمّا، کتاب اوّل، انتشارات تنها، ۱۳۷۷ – م. آزاد، چیستان‌ها، جلد ۲، نشر مهاجر، ۱۳۹۳ – م. آزاد، چیستان‌ها، جلد ۴، نشر مهاجر، ۱۳۹۳ The post بازی، چیستان، شگفتی first appeared on دیدار.
متن حاضر، موارد متعددی از باورهای نژادپرستانه و تبعیض‌های نژادی در جامعه را در دو سده‌ی نخست اسلام، که در نقطه‌ی مقابل آیات قرآن و سیره‌ی پیامبر(ص) است را بر می‌شمرد. The post خودشیفتگیِ گروهی first appeared on دیدار.
خودشیفگی گروهی (چگونه از هم‌نوعِ خویش، بیگانه‌ای ساخته‌ایم) دریافت متن «خودشیفتگیِ گروهی» جاده‌صاف‌کُن‌ها(۱)متن حاضر، موارد متعددی از باورهای نژادپرستانه و تبعیض‌های نژادی در جامعه را در دو سده‌ی نخست اسلام، که در نقطه‌ی مقابل آیات قرآن و سیره‌ی پیامبر(ص) است را بر می‌شمرد. در آن دوران، بسیاری از این تبعیض‌ها توسط اعراب نسبت به ایرانیان اعمال می‌شده‌است. هدف از متن حاضر، برانگیختنِ احساساتی خاص در ایرانیان نسبت به اعراب نیست. از چنین نگاهی باید پرهیز نمود، و تبعیض نژادی نسبت به دیگر انسان‌ها را، در هر شکل و لباسی و توسط هر گروهی باشد، مذموم و مردود انگاشت؛ عرب نسبت به «عجم»، غربی نسبت به «جهان‌سومی»، ایرانی نسبت به افغان، فارس نسبت به ترک و… . (نمونه‌هایی از تبعیض نژادی در دوره‌ی اُمویان) معاویه برای کارگزار خویش، زیاد بن سمیه، می‌نویسد: «با مردم غیرعرب مسلمان و اسیران آزاد‌‌شده‌ای که اسلام آورده‌اند، طبق سیره‌ی عمر بن خطاب رفتار کن، زیرا که این سیاست است که موجب خواری و خفتِ آن‌ها خواهد گردید: عرب می‌تواند از آن‌ها زن بگیرد اما آن‌ها حق ازدواج با زنان عرب را ندارند؛ عرب از آن‌ها ارث می‌برد اما آن‌ها از عرب ارث نمی‌برند؛ سهمِ آن‌ها از اموال و ارزاق کمتر از دیگران (ـِ عرب) است؛ در جنگ‌ها پیشاروی سپاهیان باشند تا مسیر را هموار [و بی‌خطر] کنند؛ در نمازها احدی از ایشان امامتِ جماعتِ اعراب را عهده‌دار نباشد؛ در صفِّ اولِ نماز جماعت حتی یک نفر از آن‌ها نایستد؛ حکمرانِ هیچ کدام از بلادِ اسلامی نباشند؛ و عهده‌دار قضاوت و امور شرعی در جامعه‌ی اسلامی نباشند.» حَجّاج نامِ روستا و قریه‌ی هر کسی را روی دست او نوشت و وی را به همان جا برگرداند و به این ترتیب غیراعرابِ مسلمان را از میانِ اعراب خارج کرد. آن‌گاه که حَجّاج غیراعراب را از بصره و روستاهای اطرافِ آن بیرون راند، آن‌ها گرد آمدند و فریاد برمی‌آوردند: «وامحمّدا، واأحمدا» و نمی‌دانستند که کجا روند. مردم بصره به آن‌ها ملحق شدند و در اعتراض به ستمی که به ایشان رفته بود، همراهی‌شان نمودند. در مدینه، مردی مسلمان و غیرعرب (یا اسیر آزادشده‌ی مسلمانی)، با دختری از اعراب بنی‌سلیم ازدواج کرد. محمد بن بشر به مدینه رفت و از این ازدواج به والی مدینه، ابراهیم بن هشام شکایت برد. والی ازدواج را باطل اعلام نمود و آن زن و مرد را طلاق داد و مرد را دویست تازیانه زد و موهای سر و ابرو و صورتش را تراشید. محمد بن بشر در تمجید از عمل والی مدینه ابیاتی سرود و از جمله گفت: «بر اساس سنّت قضاوت کردی و عادلانه حکم نمودی. آری، تو حکومت را به ناحق به ارث نبرده‌ای.» (۲)امویان برای توجیه چنین احکامی، از پیامبر(ص) نیز جعلِ حدیث می‌کردند؛ از جمله این‌که «ای مسلمان، بر تو روا نیست که با زنان عرب ازدواج کنی.» نافع بن جبیر در مدینه از راویانی بود که مردمان بسیاری از او بهره می‌بردند و فتوادهندگان بر اساس نظرِ او فتوا می‌دادند. می‌گویند هر گاه از کنارش جنازه‌ای می‌گذشت، می‌پرسید: «کیست؟» اگر می‌گفتند از قریش است می‌گفت: «واقوماه!» و اگر می‌گفتند عرب است می‌گفت: «وابلدتاه!» و اگر می‌گفتند از موالی(۳)موالی، جمعِ کلمه‌ی «مولی» است. یکی از معانیِ «مولی»، «بنده» است. در صدر اسلام، به ویژه در دورۀ امویان، این لفظ درباره‌ی بندگانِ آزادشده و مسلمانانی که از قوم عرب نبوده‌اند (و اختصاصاً ایرانیان)، به کار می‌رفته است. با آغاز دوران حکومت امویان که حکومت اسلامی کاملاً به سلطنتی سیاسی تبدیل شد و حکومتی متعصب بنیان گرفت، غیرعرب‌ها مقام و منزلتی بسیار پست و پایین یافتند، از کارگزاران اموی جور و ستم بسیار دیدند و رسماً توسط خاندانِ اموی لقب «موالی» دریافت کردند. موالی از نیمه دوم سده اول تا نیمه اول سده دوم هجری طبقه و گروهی در جامعه‌ی اسلامی آن روزگاران بودند. ‌آن‌ها از نظر مقام و موقعیت اجتماعی پس از بردگان و کنیزان، پست ترین طبقه‌ی اجتماع تلقی می‌شدند. [غیرعرب] است، می‌گفت: «مال خداست؛ هر چه را بخواهد می‌گیرد و هر چه را بخواهد بر جای می‌گذارد.» نیز گفته‌اند که روزی، به خلاف معمول، پشت سر مردی از موالی نماز گزارد. و چون این کار را بر او ایراد گرفتند، گفت: «می‌خواستم با این کار تواضع کرده باشم.» حمران که غلام عثمان بود، عامر بن عبدالقیس را که به زهد و عبادت و ریاضت و فروتنی و پرهیزگاری معروف بود، در حضورِ عبدالله بن عامر (والی عراق) نکوهش کرد که از عثمان بد گفته است و عامر انکار نمود. حمران گفت: «خدا امثال تو را در میان ما افزون مگرداند.» عامر پاسخ داد: «اما خدای، امثال تو را در میان ما افزون گرداند.» به او گفته شد حمران تو را نفرین می‌کند و تو او را دعا می‌کنی؟ پاسخ داد: «اینان جاده‌های ما را صاف می‌کنند، کفش‌های ما را می‌دوزند و لباسِ ما را می‌بافند.» والی از این سخن در شگفت شد و گفت: «فکر نمی‌کردم با آن زهد و فضلی که در توست، با این مسائل هم آشنا باشی.» عامر پاسخ داد: «چنین نیست که هر چه تو فکر کنی که من ندانم را واقعاً ندانم.»(۴)«یک آدم‌خوار به ندرت آدمیان را تحقیر می‌کند.» (استانیسلاو یِرژی‌لِتْس) یکی از افراد بنی‌عنبر بر «سوّارِ» قاضی وارد شد و گفت: «پدرم مرده و من و برادرم را از خود برجای گذاشته» و دو خط کشید. آن‌گاه گفت: «و یک فرزند هجین [=کنیززاده]» و خطی دیگر را در کناری [و بافاصله] کشید. آن‌گاه پرسید: «[حال] مال‌الإرث چگونه تقسیم می‌شود؟» سوّار گفت: «مال به سه قسمتِ مساوی تقسیم می‌شود.» اعرابی گفت: «فکر می‌کنم سخن مرا نفهمیده باشی؛ گفتم: پدرم، من و بردارم و یک فرزندِ هجین برجای گذاشته؛ چگونه هجین همچون من و برادرم ارث می‌برد؟» سوّار بر سخنِ خویش تأکید نمود. پس مرد رنجیده و عصبانی رو به سوّار گفت: «به خدای سوگند، دانستم که در تو رگِ غیرعربی است.» سوّار پاسخ داد: «در پیشگاه خدا این به من زیانی نمی‌رساند.» *** «غریبه‌ها»یی در میان «خودی‌ها» سیاه، برده، غریبه در عربستان جاهلی، از جمله سه چیز بود که می‌توانست موجب طرد و تبعیض جدّی باشد: غریبه (و خارجی) بودن، برده بودن و سیاه بودن؛ و بلال هر سه را داشت. پیامبر(ص) بلال را اذان‌گو قرار داد. در اوقات پنج‌گانه‌ی نماز، صدای او طنین‌انداز بود و با ندای او مردم در مسجد و جماعت حاضر می‌آمدند. حتی اِشکال در گویشِ او (و طعنِ برخی در این مسأله)، مانع از این نمی‌شد که پیامبر(ص) این وظیفه را به دیگری واگذارد. و چون کسانی گفتند که این چه مؤذنی است که «شین» را «سین» تلفظ می‌کند، پیامبر فرمود: «سینِ بلال بهتر از شینِ آن‌هاست.» (۵)سخن پیامبر(ص) چه بسا که علاوه بر معنای اصلیِ «شین» (یکی از حروف الفبا)، اشاره‌ای به لفظِ «شَیْن» (به معنای عیب و زشتی) نیز داشته باشد. «کلاغ سیاه» از جمله اسباب نزولی که برای آیه‌ی ۱۳ حجرات نقل شده این است: زمانی که فتح مکه رخ داد، پیامبر(ص) بلال را فرمود که بر بام کعبه رود و اذان گوید. چون بلال بر بام کعبه رفت و به صدای بلند اذان گفت، عتاب بن اسید گفت: «الحمدلله که پدرم پیش از دیدن چنین منظره‌ای مرده است». حارث بن هشام گفت: «شگفتا! این برده‌ی حبشی مأمور چنین کاری است؟ آیا رسول خدا کسی جز این کلاغ سیاه را پیدا نکرد؟» سهیل بن عمرو گفت: «[باکی نیست؛] خدا هر چیزی را که به خشم آوردش تغییر خواهد داد.» ابوسفیان گفت: «من چیزی نمی‌گویم، چرا که اگر حرفی بزنم، آسمان بر آن شهادت داده و زمین از آن [به محمّد] خبر خواهد داد.» جبرئیل بر پیامبر(ص) نازل شد و وی را از سخنان آن‌ها آگاه ساخت. پیامبر ایشان را طلبید و از صحبت‌هایشان پرسش کرد و آن‌ها بدان اعتراف نمودند. آن‌گاه این آیه نازل شد: «یا ایها الناس إنّا خلقناکم من ذکر و اُنثی و جعلناکم شعوباً و قبائلَ لتعارفوا إنّ اکرمکم عند الله أتقاکم اِنّ الله علیمٌ خبیرٌ.» (۶)«ای مردم، ما شما را از مرد و زنی آفریدیم، و شما را ملّت‌ مّلت و قبیله قبیله گردانیدیم تا با یکدیگر شناسایی متقابل حاصل کنید. در حقیقت ارجمندترین شما نزد خدا باتقواترین شماست. بی‌تردید خداوند دانای آگاه است. (حجرات، ۱۳) «حدّ خودت را بشناس!» سلمان فارسی از بین حلقه‌ی قریش که در نزدیکیِ پیامبر(ص) بودند می‌گذشت که مردی از آنان رو به او کرد و گفت: «حَسَب و نَسَب تو چیست؟ چگونه به خود اجازه می‌دهی که از میان ما عبور کنی؟» سلمان رو به او کرد و به او خیره شد. آن‌گاه گریست و گفت: «از حسب و نسب من پرسیدی. من از نطفه‌ای آفریده‌ شده‌ام و امروز در اندیشه و عبرت‌آموزی‌ام. فردا نیز مرده‌ای گندیده خواهم بود و چون نامه‌ی اعمال گشوده شود و ترازو برپاگردد و مردم را برای داوری فراخوانند و نامه‌ی اعمال در ترازوی سنجش نهاده شود، اگر کفّه‌ی اعمال سنگین‌تر باشد، مردی شریف و کریم هستم و اگر کفّه‌ی اعمال سبک‌تر آید، مردی پست و ذلیل؛ این است حسب من و حسب تمام افراد بشر.» پیامبر(ص) چون شنید فرمود: «سلمان راست گفت. هر کس می‌خواهد به مردی نگاه کند که قلبش نورانی شده، به سلمان بنگرد.» (۷)سلمان در امر ازدواج نیز مورد تبعیض (نژادی) قرار می‌گرفت و این برخورد اعراب را تعصب جاهلی می‌دانست. جالب این‌که ستمگران برای توجیه تبعیض‌های خویش، سخنانی باژگونه را به سلمان نیز نسبت داده‌اند؛ از جمله این‌که می‌گویند: «در یکی از سفرها که گروهی از صحابه حضور داشتند، از سلمان خواستند تا نماز را به او اقتدا کنند. سلمان گفت: ما [موالی یا عجم‌ها] نه امامت بر شما را در نماز می‌پذیریم و نه با زنان شما ازدواج می‌کنیم؛ همانا خدا ما را به‌وسیله‌ی شما هدایت کرده است.» و هم‌چنین روایت کرده‌اند که «سلمان گفت: ما شما (نژاد عرب) را به واسطه‌ی فضل رسول خدا(ص) بر خود مرجّح می‌داریم و با زنان‌تان ازدواج نمی‌کنیم.» راه گم کرده بودم نقل شده است که سلمان با عده‌ای از قریش در مسجد نشسته بودند. آن‌ها نَسَبِ خویش را برمی‌شمردند تا رسیدند به سلمان. عمر بن خطاب گفت: «پدر و مادر و اصل و نسب خود را بیان کن.» سلمان گفت: «من فرزند بنده‌ی خدا هستم. ره گم کرده بودم؛ خداوند به واسطه‌ی محمد هدایتم کرد. نیازمند بودم؛ به دست محمد بی‌نیازم کرد. برده بودم؛ توسط محمد آزادم نمود. این است اصل و نسب من.» چون پیامبر(ص) وارد مسجد شد و این ماجرا برای ایشان بازگو شد، فرمود: «ای قریشیان، حسب و نسبِ انسان به دین اوست؛ مروّتش به خُلقِ [نیکوی] او، و ریشه و اصالتش به خرد او. خداوند عزّوجلّ می‌فرماید: ای مردم، ما شما را از مردی و زنی آفریدیم، و شما را به صورت تیره‌های گوناگون و قبیله‌های مختلف قرار دادیم تا با یکدیگر شناسایی متقابل حاصل کنید. در حقیقت ارجمندترین شما نزد خدا باتقواترین شماست.[حُجُرات، ۱۳]» عهد فراموش‌شده در «پیمان برادری»ِ معنادار و باشکوهی که پیامبر اکرم(ص) در میان مسلمانان برقرار نمود، سلمان فارسی با ابوالْدُردای عرب، بلال سیاه‌پوست با ابوریحه خثعمی (که هم‌پیمان انصار و سفیدپوست بود)، و زید بن حارثه (که برده‌ای آزادشده بود) با حمزه (عموی پیامبر(ص)) برادر اعلام شدند. شخصی به امام صادق(ع) عرض کرد که مردم می‌گویند کسی که عرب‌نژاد و یا بنده‌ای عرب‌نژاد و آزادشده نباشد، پست و بی‌مقدار است. […] امام فرمود: «سبحان الله! آیا سخن پیامبر را نشنیده‌ای که فرمود: «من سرپرستِ کسی هستم که بی‌سرپرست باشد، و سرپرستِ هر مسلمانی‌ام؛ عرب باشد یا عجم»؟ پس کسی که رسول خدا سرپرست [=مولای] او باشد آیا از رسول خدا نیست؟ و به‌منزله‌ی نَفْسِ او نیست؟» امام صادق(ع) می‌فرمایند: «هر که تعصب بورزد، و یا به‌خاطرِ او و با تأییدش تعصب ورزیده شود، از جرگه‌ی اهل ایمان خارج می‌شود.» *** آلودگی نژادی! ابن رشد گوید: «سفیان ثوری و احمد بن حنبل (از فقهای اهل سنّت) گفتند: زن عرب نمی‌تواند با موالی ازدواج کند، و ابوحنیفه (از فقهای اهل سنّت) و یارانش گفتند: زن قریشی حق ندارد جز با مردِ قریشی ازدواج کند، و زن عرب حق ندارد جز با مردِ عرب ازدواج کند.» محی‌الدین نوری پنج شرط برای «کُفْوْ بودن» در ازدواج برمی‌شمرد که یکی نسب و نژاد است: «مرد عجم هم‌طرازِ زن عرب، برای ازدواج، نیست.» آلوسی نیز در تفسیر خود نسب و نژاد را در کُفو بودن معتبر می‌داند. حتی در بهشت! اصمعی گوید: «شنیدم یک اعرابی به دیگری می‌گوید: «آیا به نظر تو، این مردانِ عجم، در بهشت با زنانِ ما [اعراب] ازدواج می‌کنند؟» آن دیگری گفت: «به خدای سوگند، معتقدم که آن‌ها با اعمال صالح خود به چنین چیزی دست خواهند یافت.» پس آن نخستین گفت: «به خدای سوگند، حاضریم قبل از آن در این راه فدا شویم.» از علی(ع) پرسیدند آیا بر موالی جایز است که با زنان عرب ازدواج کنند؟ فرمود: «آیا جان‌تان برابر باشد و ازدواج‌تان نابرابر؟!» (۸) در اصل عبارت، کلمات به کار رفته برای جان و ازدواج به ترتیب «دماء» و «فَرْج» است. پیامبر اکرم(ص) زنان عرب را برای موالی خواستگاری می‌نمود، و با یارانش-هرچند که موالی یا غیرعرب باشند- مشورت می‌کرد؛ از جمله مشورت با اصحاب در جنگ احزاب و پذیرفته‌شدنِ پیشنهاد سلمان فارسی برای استفاده از خندق. رسول خدا(ص) ضباعه، دختر زبیر بن عبدالمطلب، را برای مقداد (فرزندخوانده‌ی اَسوَد) خواستگاری (و عقد) نمود؛ هم‌چنین زینب، دختر عمه‌ی خود، را برای زید بن حارثه (برده‌ی آزادشده)، و نیز زُلفا دختر زید بن لبیب (که از اشراف بود) را برای جویبر سیاه‌پوست و فقیر. امام صادق(ع) می‌فرمایند: «هدف رسول خدا این بود که تساوی مؤمنان در ازدواج را تبدیل به یک فرهنگِ [شامل و گسترده] نمایند تا مردم به ایشان تأسّی کنند و بدانند که بهترین‌ها، باتقواترین‌ها هستند.» نَسلت را خراب کردی! امام سجاد(ع) کنیزی را آزاد کرد و با او ازدواج کرد. جاسوس‌ها در این مورد به خلیفه، عبدالملک بن مروان، اطلاع دادند. وی نامه‌ای به امام نوشت بدین مضمون: «مطلع شده‌ام که با کنیزی ازدواج کرده‌ای و حال آن‌که می‌دانستی در قریشْ هم‌ترازِ تو وجود دارد تا با ازدواج با ‌آن‌ها و دامادی‌شان، مَجد و عظمت یابی و دارای فرزندی قریشی شده و شرافتمند گردی. [اما با این کارت] به خود و فرزندانِ بعد از خودت بها ندادی! والسلام» امام در پاسخ به او نامه‌ای نگاشت: «نامه‌ات را دریافت کردم. به خاطر ازدواج با کنیزم مرا مورد عتاب قرار داده‌ای و گمان می‌کنی ازدواج با زنان قریشی موجب مجد داماد و تولد فرزندانِ نخبه می‌شود. […] بدان که خداوند به‌واسطه‌ی اسلام، فرودست را عزیز کرده، کاستی را تمامی بخشیده و ملامت‌هایی چنین [به‌واسطه‌ی تبعیض و خوارداشتِ نژاد] را از میان برده است. این عیب‌انگاشتن‌ها و ملامت‌ها برای [روزگار] جاهلیّت است.» چون عبدالملک پاسخ امام را خواند به اطرافیان خود گفت: «کاری که انجام‌اش مردم را پست می‌کند، جز به شرافتِ او نمی‌افزاید! [او از طریقِ آن‌چه مردم را پایین می‌آورد، بالا می‌آید!]» (۹)مادر هفت تن از امامانِ شیعه، «کنیز» بوده‌ است و مادرِ یک امام دیگر نیز کنیززاده. (برای دیدنِ تفصیلِ بیشتر بنگرید به «دین و برابری انسانی»، رسول محمدجعفری، ص‌ص ۱۳۱-۱۲۹ ) *** «خدای خودمه!» (نژادپرستی در اعمال و عبادات دینی) مبادا قرآن را دریابند! طه حسین (مورخ و اندیشمند مصری)، ضمن دفاع از عثمان، نامه‌ای از عثمان را که می‌پندارد رمز تحلیلِ وقایع جامعه‌ی اسلامی پس از اوست، نقل می‌کند. در این نامه عثمان مردم را از سه چیز بیم و زنهار می‌دهد: اول رفاه‌طلبی در تموّل مالی (۱۰)برای مشاهده‌ی اوج‌گیریِ رفاه‌طلبی (با ثروت‌های بادآورده‌ای که غیرعادلانه تقسیم می‌شد) در دوره‌ی خلفا، از جمله بنگرید به رسول جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام جلد دوم: تاریخ خلفا. ، دوم فرزندان اعراب از زنان ایرانی و رومی که مبادا جامعه‌ی عربی را به فساد بکشانند، و سوم این‌که عرب بادیه‌نشین و عجم‌ها قرآن بخوانند. شعبی، قاضی عبدالعزیز بود. وی از مسجد بیزار شده بود چنان که می‌گویند از آن بیش از زباله‌دان تنفر داشت. علتِ این بیزاری، نماز گزاردنِ موالی در مسجد بود. سرانجام شعبی، موالی را مجبور کرد تا مسجدی مخصوص خودشان بسازند و در آن نماز بگزارند، و آن را مسجدِ موالی نامیدند. آیا پیام را شنیدید؟ پیامبر(ص) در خطبه‌ای که درحجة الوداع ایراد کرد، بر مساوات تاکید نمود و فرمود: «ای مردم، پروردگارتان یکی است و پدرتان [نیز] یکی است. همه‌ی شما از آدم(ع) هستید و آدم(ع) از خاک؛ «در حقیقت گرامی‌ترین شما نزد خدا باتقواترین شماست» [حجرات ۱۳] و عربی را بر غیرعربی برتری نیست مگر به تقوا. آیا [این حقیقت را به روشنی] ابلاغ کردم؟» گفتند: «آری.» فرمود: «حاضران به غایبان برسانند.» پیشوایان خودشیفتگی و نابرادری امیرالمؤمنین در خطبه‌ای بلند که در نفی تکبر است و تعصب، آثار و عواقبِ خودبرتربینی و به اصل و نسب و قدر نازیدن را خاطرنشان می‌کند و عواقبِ جدایی دل‌ها و نابرادری در جامعه را هشدار می‌دهد. از این خطبه است: «کبر و خودپسندی به ابلیس روی آورْد، و بر آدم به آفرینشِ خود نازید، و به ریشه‌ی خود [که آتش بود] بر او تعصب ورزید.(۱۱)امام صادق(ع) می‌فرماید: «اولین کسی که قیاس کرد، ابلیس بود. پس راه خطا پیمود آن‌گاه که خداوند او را به سجده‌ی آدم امر نمود. او گفت: «من برتر از او هستم؛ مرا از آتش خلق نموده‌ای و او را از گِل.» این دشمن خدا پیشوای متعصّبان و پیشروِ متکبّران است. […] پس آتشِ عَصَبیّت و کینه‌های جاهلیّت را که در قلب‌هایتان جای گرفته و پنهان مانده خاموش سازید. […] هم‌چون قابیل که بر فرزند مادرش [=هابیل] کبر ورزید نباشید که بی‌هیچ فزونی‌ای که خدا در او نهاده باشد، خودبزرگ‌بینی او را در ورطه‌ی حسادت افکند، و عصبیّتْ آتش خشم را در دلش برافروخت و شیطان بادِ کبر در دماغش دمید؛ همان که خداوند به دنبالش پشیمانی قرار داد، و گناه هر قاتلی را، تا روز قیامت، بر گردنِ او نهاد.» «هان! حذر کنید! حذر کنید از پیروی و فرمان‌بُرداری از سران و بزرگان‌تان که به اصل و حَسَبِ نازیدند و به نیاکان و نژادِ خودْ رفعت جُستند، و چیزی را که عیب می‌شمردند به پروردگار خود نسبت دادند (۱۲)ابن ابی الحدید، در «شرح نهج‌البلاغه»‌اش، در توضیح این عبارت می‌گوید: «یعنی «به زعم خود به خداوند نسبت ناروا داده‌اند» و از این قبیل است که با تفاخر به کسی بگویند: «ما عرب هستیم و تو عجم!» این چنین نسبت‌دادن‌ها [و حقیر شمردن‌ها]، نسبت‌دادنِ عیب به خداوند [خالق نژادهای بشر] است و نه به انسان‌ها؛ و آن گناهی است بس عظیم.» ، و نعمتی را که خدا ارزانی‌شان داشته بود انکار کردند تا با حکم و قضای الهی به ستیزه برخیزند، و بر نعمت‌های او غلبه جویند! اینان شالوده‌ی تعصب جاهلی، و پایه‌های ستون‌های فتنه، و شمشیرهای تفاخر جاهلیت‌اند.» «اگر خداوند بنا داشت که به احدی از بندگانش رخصتِ کبر ورزیدن دهد، همانا به پیامبران و اولیایش چنین اجازتی می‌داد، ولی خداوند سبحان تکبّر را بر ایشان ناخوش داشت، و فروتنی را برای آن‌ها پسندید؛ پس گونه‌های خویش را [در سجاده‌ی عبادت] بر زمین نهادند و چهره‌های خویش را بر خاک مالیدند، و بال‌های مهربانیِ خود را به فروتنی، در برابرِ مؤمنان گستردند.» نهج‌البلاغه، خطبه‌ی ۱۹۲ (خطبه‌ی قاصعه) *** نابرابری در جایگاه اجتماعی پیوندهای دوزخی مردی نزد رسول خدا(ص) آمد و گفت: ای رسول خدا، من فلانْ پسرِ فلانم، و [از سر فخرفروشی و برتری‌جویی] تا نُه تن از پدرانِ خود را برشمرد. رسول خدا(ص) به او فرمود: «بدان که تو دهمینِ آنانی در دوزخ.» زیر پای پیام‌آورنده پیامبر اکرم(ص) در روز فتح مکه، در خطبه‌ای چنین فرمود: «ای مردم، خداوند تکبّر و فخرفروشیِ [دورانِ] جاهلیت و افتخار کردن به پدران را در میان شما بی‌اعتبار ساخت و از شما این آلودگی‌ها را زُدود. آگاه باشید: شما همه از آدم(ع) هستید و آدم(ع) از گِل. آگاه باشید، برترین بندگان خدا، بنده‌ای است که تقوای الهی داشته باشد. […] هر کس را که عملش پایین آوَرَد، نَسَبش بالا نمی‌برد. آگاه باشید، تمام خون‌هایی که در جاهلیّت ریخته شده است و کینه و دشمنی، زیر پای من است تا روز قیامت.» سرآغاز هلاکت اجتماعی زنی از اشراف سرقت کرده بود و این امر ثابت شده بود. پس پیامبر فرمان به مجازات او داد. عده‌ای نزد حضرت آمدند و تلاش‌کردند تا وساطت کنند و از اجرای حکم بازدارند. رسول خدا(ص) بر یکسان بودنِ همه در برابر قانون تأکید کرد و فرمود: «آن‌ها که پیش از شما بودند به سبب چنین تبعیض‌هایی هلاک شدند، زیرا حدود [و مجازات‌ها] را بر فرودستان اجرا می‌کردند و اشراف و بزرگان را رها می‌ساختند.» زنی از قبیله‌ی بنی‌مخزوم به جرم سرقت محکوم شد و اُسامه بن زید تلاش کرد تا با شفاعت خود جلوی اجرای حکم را بگیرد. پیامبر اکرم(ص) او را به شدت از این کار پرهیز داد و فرمود: «آن‌ها که پیش از شما بودند به این سبب هلاک شدند که حدود [و مجازات‌ها] را درباره‌ی فرودستان اجرا می‌کردند اما اشراف و بزرگان را معاف می‌داشتند و رها می‌کردند. به آن کس که جان محمد در دست اوست سوگند که اگر دخترم فاطمه چنین کرده بود، دست او را قطع می‌کردم.» همه زیر سایه‌ی خداوند رسول خدا(ص) فرمود: «کسی به غلامش یا کنیزش نگوید: بنده‌ی من و کنیز من. بلکه بگوید: یار من، یاور من. و غلامی به صاحبش نگوید: ارباب من، آقای من. بلکه بگوید: بزرگ من، سرور من؛ زیرا شما [ارباب و بنده، همگی،] مملوک و بنده‌اید و اربابِ همه‌ی شما خداوند است.» در عصر اُمویان و عباسیان احادیثِ زیادی در فضیلتِ زبان عربی و خوارداشتِ سایر زبان‌ها، جعل شده بود؛ از جمله «زبان بهشتیان و ساکنانِ آسمان [=ملائک] و آن‌ها که برای حسابرسی در برابر خدا می‌ایستند، عربی است» یا «کسی که به فارسی صحبت کند، پستیِ او فزونی گیرد و جوانمردی‌اش نقصان پذیرد» و یا «منفورترین زبان نزدِ خداوند، فارسی است، و شیطان به زبانِ خوزی(۱۳)زبان مردم خوزستان؛ از خانواده‌ی زبان‌های ایرانی، که در روزگاری، پادشاهان و اشراف ایران، در خلوت‌ها و فضاهای خصوصی‌شان به آن زبان سخن می‌گفته‌اند. سخن می‌گوید و دوزخیان به زبانِ بخارایی. اما بهشتیان به زبان عربی تکلّم می‌کنند.» عباد بن عبدالله اسدی گوید: روز جمعه علی(ع) خطبه‌ای ایراد می‌کرد. من و ابن صوحان نیز حضور داشتیم. اشعث وارد شد و از میان حاضران عبور کرد و گفت: «ای امیر مؤمنان، این سرخ‌رویان [=عجم و موالی] را از ما به خود نزدیک‌تر نموده‌ای. این‌ها مانعِ نزدیکیِ ما به شما می‌شوند.» امام در خشم شد و ابن صوحان به من گفت: «ما را چه به این (اشعث)! وانگهی امروز چیزی بر عرب آشکار خواهد شد که در تاریخ باقی بماند!» علی(ع) فرمود: «کیست که از طرفِ من عذرِ این ضیاطره [=اشخاص هیکل‌دارِ بی‌ادب و بی‌مایه] را بخواهد؛ اینان چون درازگوشی که بر خاک می‌غلتد، در بسترِ خود غنوده‌اند و غلت می‌خورند؛ آیا این‌ها را بر گروهی که با ذکر خدا شب را به صبح می‌رسانند برتری دهم؟ مرا می‌فرمایید که ایشان را طرد کنم تا در زُمره‌ی اهل ستم باشم؟»(۱۴)«و کسانی را که پروردگار خود را بامدادان و شامگاهان می‌خوانند- در حالی که خشنودیِ او را می‌خواهند- مران. از حسابِ آن‌ها چیزی بر عهده‌ی تو نیست، و از حسابِ تو [نیز] چیزی بر عهده‌ی آن‌ها نیست، تا ایشان را برانی و از ستمکاران باشی. و بدین گونه ما برخی از آن‌ها را به برخی دیگر آزمودیم، تا بگویند: «آیا اینان هستند که از میان ما، خدا بر ایشان منّت نهاده است؟» آیا خدا به سپاسگزاران داناتر نیست؟» انعام، آیات ۵۲ و ۵۳.نیز بنگرید به هود ۳۱-۲۷ و کهف ۲۸. علی(ع) در عهدنامه‌ای که برای مالک اشتر نوشت، آن‌گاه که او را به حکومت مصر می‌گماشت، می‌فرماید: «پوششی از مهربانی به شهروندان، و دوستیِ آنان، و رفق و مدارایی به ظرافت در حقِ ایشان، بر دل بپوشان. و هرگز مباد که بر سر ایشان درّنده‌ای شکاری باشی که خوردن‌شان را غنیمت‌ شماری، که آن‌ها دو دسته‌اند: یا برادرِ ایمانیِ تو، و یا همانند تو در آفرینش.» «[…] باید دوست‌داشتنی‌ترینِ کارها نزد تو کاری باشد که نه از حق تجاوز کند و نه از ادای آن فروماند؛ [و کاری که] در جهتِ دادگری از همه‌ کارْ فراگیرتر و همگانی‌تر، و خشنودیِ شهروندان را شامل‌تر بود. که خشمِ توده‌ی مردم، خشنودیِ خاصّان را بی‌ارزش و ناچیز گرداند، و خشمِ خاصّان در صورتِ خشنود بودنِ توده‌های مردم اهمیت و زیانی ندارد. به هنگامِ فراخیِ زندگی، سنگینیِ بارِ خواص بر والی از همه‌ی مردم بیشتر است، و در روزگار گرفتاریْ یاریِ آن‌ها از همه کمتر. این خواص و نزدیکان‌اند که عدل و انصاف را ناخوش‌تر دارند؛ چون درخواست کنند، پای‌فشارنده‌تر و پُرچانه‌ترند، و چون به ایشان عطا کنند از همه کم‌سپاس‌تر، و چون [بنا به عدالت و مصلحتی] به ایشان ندهند از همه دیرتر عذر پذیرند، و در سختی‌های روزگار بی‌صبرتر از همگان. و همانا آنان که دین را پشتیبان‌اند، و موجبِ گردآمدن و انبوهیِ مسلمانان، و آماده‌ی پیکار با دشمنان، توده‌ی مردمان‌اند.» (نهج‌البلاغه، نامه‌ی ۵۳) پس از آن‌که مردم با علی(ع) بیعت نمودند، در خطبه‌ای پس از ستایش نمودنِ خداوند، فرمود: «ای مردم، آدم(ع) بنده و کنیز از خود بر جای نگذارده است. همه‌ی مردم «آزاد» هستند. […] من میان سیاه و سفید هیچ تبعیضی قائل نیستم.» مروان‌ بن حَکَم به طلحه و زبیر گفت: «خطابش به شما دو نفر است.»(۱۵)مروان که در این‌جا طلحه و زبیر را بر علیه علی تحریک می‌کند، کمی بعد، در جنگ جمل با ایشان و عایشه همراه می‌شود. اما در همین جنگ به علت کینه‌ای که از طلحه (به علت مشارکت‌اش در قتل عثمان) به دل دارد، به صورت پنهانی و غافلگیرانه، او را با پرتابِ تیری به قتل می‌رساند. امام سپس بیت‌المال را به مساوات تقسیم کرد و سهم هر کس سه دینار شد. یکی از انصار به سهم برابر خود و یکی از موالی اعتراض کرد. امام فرمود: «من در کتاب خداوند نگریستم: فرزندان اسماعیل را برتر از فرزندانِ اسحاق ندیدم.» ابن ابی‌الحدید می‌گوید: «علی بن ابی‌طالب سرشناس را بر گمنام و عرب را بر عجم برتری نمی‌داد و با رؤسا و اُمرای قبایل تسامح نمی‌کرد و همین امر از عمده دلایل کناره‌گیریِ [بسیاری از] اعراب از ایشان بود.» (۱۶)امام در پاسخ به نامه‌ای از برادرش عقیل، می‌نویسد: «[…] قریش را بگذار تا در گمراهی بشتابند و در اختلاف و جدایی به هر سو برانند و سرکش در بیابان سرگردانی بمانند؛ که اینان برای جنگ با من همدست شدند؛ هم‌چنان که پیش از من در جنگ با رسول خدا(ص) متّفق گشته بودند. […] فراوانیِ مردم پیرامونم بر عزّتِ من نیفزاید، و پراکندگیِ آن‌ها از گِردم مرا هراسان ننماید. و مپندار که پسر پدرت- اگرچه مردم واگذارندش- خود را زار و زبون نماید، و یا سُست به زیر بار ستم درآید، و یا رامْ مهارِ خود را به دستِ کِشنده بگذارد، و یا پشتِ خود را برای سواریِ هر که خواهد، خم سازد. لیکن او چنان است که آن مرد از بنی‌سلیم گفته: پس اگر از من پُرسی چگونه‌ای؟، بی‌شک شکیبایم و استوار در سختیِ روزگار. بر من دشوار است که اندوهی بر چهره‌ام ببینند تا دشمن شادی و سرزنش کند و دوست اندوهناک گردد.» (نهج‌البلاغه، نامه ۳۶) من و این کارگر هنگامی که طلحه و زبیر از علی خواستار امتیاز و زیادتی نسبت به دیگران شدند، به ایشان فرمود: «آیا سابقه‌ی شما [در اسلام] بیش‌تر است یا سابقه‌ی من؟» گفتند: «سابقه‌ی تو.» فرمود: «آیا من در خویشاوندی به پیامبر(ص) نزدیک‌ترم یا شما؟» گفتند: «تو.» فرمود: «آیا رنج کشیدنِ شما برای اسلام سنگین‌تر بوده یا رنج‌کشیدنِ من؟» گفتند: «رنج‌کشیدنِ تو.» فرمود: «پس [بدانید که] به خدای سوگند من و این کارگر در یک مرتبه قرار داریم» (و با دست به آن که به کاری گماشته بودش اشاره کرد.) *** نابرابری اقتصادی (نژادپرستی در تقسیم ثروت‌های عمومی) در کتاب المغنی آمده است: «در سیره‌ی عُمَر مشهور است که زمانی که بیت‌المال فراوان گردید، سهم هر مسلمانی را معین نمود: مهاجرانِ حاضر در جنگِ بدر پنج هزار درهم، انصار حاضر در جنگِ بدر پنج هزار درهم، حاضران [=اسلام‌آورندگان پس از] صلحِ حدیبیه سه هزار درهم و حاضران در فتح مکه دو هزار درهم.» و ابن‌ ابی‌الحدید گوید: «بدان که این مسأله [=حق برابر یا نابرابر مردم در بیت‌المال] یک قضیه‌ی فقهی است و رأی علی و ابوبکر در این قضیه یکی است و آن تساوی مسلمانان در تقسیم فیء و صدقات است، و شافعی هم همین رأی را انتخاب کرده است. اما عمر هنگامی که به خلافت رسید، بعضی از مردم را بر بعضی دیگر ترجیح و امتیاز بخشید؛ از جمله: آن‌ها را که سابقه‌ی بیشتری در اسلام داشتند بر کم‌سابقه‌ترها؛ مهاجران قریش را بر دیگر مهاجران؛ همه‌ی مهاجران را بر انصار؛ عرب را بر عجم؛ و آن که نسبش کاملاً عربی باشد را بر آن‌که نسبش خالص نباشد.» پس از قتل عثمان، مردم در مسجد رسول خدا(ص)، با علی(ع) بیعت نمودند. امام خطبه خواند و از جمله فرمود که بر اساس سیره‌ی رسول خدا(ص) عمل خواهد کرد و اموال را یکسان تقسیم خواهد نمود، و هیچ کس را بر دیگری ترجیح نخواهد داد. سپس فرمود: «فردا نزد من حاضر آیید تا اموال موجود را میان شما تقسیم کنم؛ عرب و عجم، فارغ از آن‌که در گذشته مشمول دریافت سهم بوده‌اید یا محروم از آن، جملگی حاضر آیید.» علی(ع) در برابر مردم، که برخی رنجیده از مساوات او بودند و برخی خرسند به آن، بر منبر رفت و پس از به‌جای‌آوردنِ حمد و ثنای خداوند فرمود: «آگاه باشید! سوگند به خداوند که درهمی از بیت‌المال را تلف ننمودم. […] آیا نمی‌نگرید که از خود نیز دریغ نموده و به شما عطا می‌کنم؟» عقیل [برادر امام] او را خطاب قرار داد و گفت: «من را با سیاه‌پوست مدینه برابر می‌انگاری؟» فرمود: «خاموش باش! آیا کسی جز تو نبود که زبان به اعتراض بگشاید؟ بدان که برتری [ـِ واقعی] در دین و تقواست و نه چیز دیگر [و آن را هم خداوند به رحمت و هدایت خویش، ارج و فضل می‌نهد و نه حاکم به نابرابری در توزیع مال و مواهب عمومی].» هنگامی که برخی، امام علی(ع) را سرزنش کردند که چرا بیت‌المال را به طور مساوی میان مردم تقسیم می‌کند و سابقه‌ی مقام و جایگاهِ اشخاص را لحاظ نمی‌نماید [و هم‌چون معاویه برای جذب صاحبان قدرت و نفوذ، به خواص بذل و بخشش نمی‌نماید تا ایشان را برای خود نگه دارد] فرمود: «آیا به من فرمان می‌دهید که با ستم‌کردن به کسانی که حاکمِ آن‌ها شده‌ام، پیروزی بجویم؟ به خدای سوگند که تا [زنده‌ام و] شب و روز برقرار است و ستارگان از پیِ هم طلوع و غروب می‌کنند، به چنین کاری دست نمی‌زنم. اگر مال از آنِ خودم بود، آن را به طور مساوی مساوی تقسیم می‌کردم؛ تا چه رسد به این اموال که از آنِ خداست.» ابن عباس در نامه‌ای به امام حسن(ع) نوشت: «تو می‌دانی که «مردم» به این دلیل از پدرت روی گرداندند و به سوی معاویه گراییدند که او بین آن‌ها در غنیمت و خراج و مستمریِ بیت‌المال به مساوات عمل می‌کرد.» علی(ع) می‌فرماید: «چنان که رسول خدا یکسان تقسیم می‌کرد، من نیز چنین کردم، و نگذاشتم که اموال در دستِ اغنیاء دست‌به‌دست بگردد(۱۷)«[این تقسیم مال به صورت عادلانه، که رسول خدا شما را می‌فرماید،] بدان جهت است که این اموال میان توانگران شما دست‌به‌دست نگردد.» (حشر، ۷) [و دیگر مردمان محروم مانند].» «ما به خداوند خیلی لطف کرده‌ایم» علی(ع) در خطبه‌ای برای مردم، فرمود: «شما بندگان خدایید، و مال مالِ خداست؛ میان شما یکسان تقسیم می‌شود و هیچ کس در آن سهمی بیش از دیگری ندارد. و البته پرهیزگاران را در نزد خدای- در فردای قیامت- بهترین جزا و نیکوترین پاداش خواهد بود. خدا دنیا را مزد و پاداشِ پرهیزگاران قرار نداده است «و آن‌چه نزد خداست برای نیکان بهتر است.» [آل‌عمران ۱۹۸] و چون فردا شود- ان‌شاءالله- در هنگام بامداد نزد ما آیید […].» پس صبحِ فردا او آمد و مردمان آمدند؛ مال را برگرفت و به منشیِ خود، عبیدالله بن ابی‌رافع، فرمود: «از مهاجرین شروع کن و آنان را فراخوان، و به هر یک که حاضر باشد، سه دینار بده. سپس با انصار نیز چنین کن، و بعد به آن‌ها که حاضر نشده‌اند، از سرخ و سیاه، نیز همین مقدار را بده. […] و چون گروهی از وی در این باره گِله کردند که چرا مردم را در تقسیمِ مال مساوی قرار می‌دهد و از سیره‌ی سیاسیِ بعضی سیاستمداران و شاهان و حکّام در این مورد پیروی نمی‌کند، فرمود: «[…] این کتاب خداست در میان ما، و عمل‌کردِ رسول خدا و سیره‌ی او در یادِ ما هست، و جز نادانِ لجوجِ منکرِ حق کسی دیگر از آن بی‌خبر نیست. خدای متعال فرموده است: «ای مردم، ما شما را از مرد و زنی آفریدیم، و شما را به صورتِ تیره‌های گوناگون و قبیله‌های مختلف قرار دادیم تا با یکدیگر شناسایی متقابل حاصل کنید. در حقیقت ارجمندترین شما نزد خدا پرهیزگارترین شماست.» [حُجُرات ۱۳]». سپس به بانگ بلند گفت: «از خدا پیروی کنید و از رسول [او](۱۸)«خداوند به شما فرمان می‌دهد که سپرده‌ها [و امانات] را به صاحبان آن‌ها رد کنید؛ و چون میان مردم داوری کنید، به عدالت داوری کنید. در حقیقت، نیکو چیزی است که خدا شما را به آن پند می‌دهد. خدا شنوای بیناست. / ای کسانی که ایمان آورده‌اید، خدا را اطاعت کنید و پیامبر و اولیای امر خود را [نیز] اطاعت کنید. پس هر گاه در امری اختلاف‌ نظر یافتید، آن را به [کتاب] خدا و [سنت] پیامبر [او] عرضه بدارید اگر به خدا و روز بازپسین ایمان دارید. این بهتر و نیک‌فرجام‌تر است. / آیا ندیده‌ای کسانی را که می‌پندارند به آن‌چه به سوی تو نازل شده و [به] آن‌چه پیش از تو نازل گردیده ایمان آورده‌‌اند، [با این همه] می‌خواهند داوری میانِ خود را به سوی طاغوت ببرند؛ با آن‌که قطعاً فرمان یافته‌اند که بدان کفر ورزند، و[لی] شیطان می‌خواهد آنان را به گمراهیِ دوری دراندازد. / و چون به ایشان گفته شود: «به سوی آن‌چه خدا نازل کرده و به سوی پیامبر [او] بیایید»، منافقان را می‌بینی که از تو سخت روی برمی‌تابند.» (نساء ۶۱-۵۸) و اگر [از حق] روی بگردانید، بی‌تردید خداوند کافران را دوست نمی‌دارد.» آن‌گاه فرمود: «ای گروه مهاجران و انصار، آیا با مسلمانیِ خود بر خدا و رسولِ او منّت می‌نهید؟ «بلکه خدا بر شما منّت دارد که شما را به ایمان هدایت کرده است، اگر [در ادعای ایمان] راستگو باشید»[حجرات ۱۷].»(۱۹)«ای مردم، ما شما را از مرد و زنی آفریدیم، و شما را ملّت‌ مّلت و قبیله قبیله گردانیدیم تا با یکدیگر شناسایی متقابل حاصل کنید. در حقیقت ارجمندترین شما نزد خدا باتقواترین شماست. بی‌تردید خداوند دانای آگاه است. / برخی از بادیه‌نشینان گفتند: «ایمان آوردیم.» بگو: «ایمان نیاورده‌اید، لیکن بگویید اسلام آوردیم» و هنوز در دل‌های شما ایمان داخل نشده‌ است. و اگر خدا و پیامبر او را فرمان برید، از [ارزشِ] کرده‌هایتان چیزی کم نمی‌کند. خدا آمرزنده‌ی مهربان است.» / در حقیقت مؤمنان کسانی‌اند که به خدا و پیامبر او گرویده‌ و [دیگر] شک نیاورده و با مال و جان‌شان در راه خدا جهاد کرده‌اند؛ اینان اند که راست‌کردارند. / بگو: «آیا خدا را از دین[داریِ] خود خبر می‌دهید؟ و حال آن‌که خدا آن‌چه را که در آسمان‌ها و آن‌چه را که در زمین است می‌داند؛ و خدا به همه چیز داناست. / از این‌که اسلام آورده‌اند بر تو منّت می‌نهند. بگو: «بر من از اسلا‌م‌آوردن‌تان منت مگذارید، بلکه [این] خداست که با هدایت کردنِ شما به ایمان، بر شما منت می‌گذارد، اگر راستگو باشید.» (حجرات ۱۸-۱۳) *** در پیشگاه پروردگار واحد زید بن علی بن الحسین(ع) در مجلسی نزد خلیفه، هشام بن عبدالملک، حاضر بود. هشام به او گفت: «تو آن کسی هستی که خود را شایسته‌ی خلافت می‌دانی و بدان امیدواری؟ تو را چه به خلافت ای بی‌مادر؟ آیا جز این است که تو فرزند کنیزی هستی؟» زید گفت: «من کسی را پیش خدا، در مرتبه‌ و منزلتْ بالاتر از پیامبری که برانگیخته شده نمی‌دانم […] و آن کس اسماعیل فرزند ابراهیم و هاجر کنیز است. ای هشام، آیا نبوّت نزد خدا جایگاهش رفیع‌تر است یا خلافت؟» «ای مردم، از پروردگار خود پروا داشته باشید [و حقوق یکدیگر را پاس دارید]؛ همان کسی که [همه‌ی] شما را از یک تن [و سرشتی] واحد آفرید و همسرش را از نوع او خلق کرد، و از آن دو مردان و زنان بسیاری را [آفرید و در زمین] پراکنده ساخت. آری، پروا نمایید از خداوندی که به نامِ او از یکدیگر درخواست می‌کنید، و زنهار حقوق «خویشاوندان» را پاس بدارید. همانا خداوند نگاهدار و مراقب شما [و کردارهایتان] است.» [نساء ۱] تفاوت‌ها، جفت می‌سازند یا دشمن؟ «و از نشانه‌های او آن است که شما را از خاک [مرده و بی‌جان] پدید آورد. پس آن‌گاه انسان‌هایی شُدید که [برای زندگی] در همه جا پراکنده می‌شوید. و از نشانه‌های او این است که برای شما از نوع و سرشت خودتان جفت‌هایی آفرید تا در کنارشان آرامش یابید، و در میان شما اُلفت و رحمت برقرار ساخت. همانا در این نشانه‌هاست برای مردمی که می‌اندیشند. و از نشانه‌های او آفرینش آسمان‌ها و زمین و اختلاف رنگ‌ها و زبان‌های شماست. به یقین در این نشانه‌هاست برای دانشوران.» [روم ۲۲-۲۰] دلخوش به آن‌چه داریم «و [ای مردم،] به یقین این است نوع شما که همه یک امّت هستید، و منم پروردگار شما، پس پروای مرا داشته باشید. ولی [مردم] دین و کتاب‌شان را قطعه‌قطعه کردند [و هر کدام به آیینی شدند و] هر گروهی به آن‌چه که نزد خویش دارد، دلخوش است.» [مؤمنون ۵۳-۵۲] دریغ کردن از خویشتن «هان، اینک شمایید آن کسانی که برای انفاق در راه خدا فراخوانده می‌شوید؛ ولی از میان شما گروهی بخل می‌ورزند؛ و هر کس که [از دهش در راه خدا] بخل ورزد، جز این نیست که نسبت به خویش [در خیر و نیکی] بخل ورزیده است. وگرنه خداوند بی‌نیاز و غنی است و شما نیازمند هستید. و اگر روی برتافتید، [خداوند] مردمی غیر از شما را جایگزین‌تان می‌کند، و آن‌ها هم‌چون شما نخواهند بود.» [محمد(ص) ۳۸] به قلب‌ها می‌نگرد رسول خدا فرمود: «بی‌گمان خداوند به نژادها، خانواده‌ها، بدن‌ها و دارایی‌های شما نگاه نمی‌کند، بلکه به قلب‌های شما می‌نگرد، و آن کسی را که قلبی صالح دارد مورد مهر و رحمت خویش قرار می‌دهد. و شما همگی فرزندان آدم‌اید و محبوب‌ترین شما نزد خدا باتقواترین شماست.» و فرمود: «مردم چون دندانه‌های شانه برابرند.» «پس هنگامی که در صور دمیده شود [و مردمان برانگیخته شوند]، در میان‌شان خویشاوندی نمی‌ماند، و از [حال و کار] یکدیگر نخواهند پرسید. پس [آن‌گاه] کسانی که کردارهاشان [در ترازوی حق] وزین باشد، ایشان‌اند که رستگارند و سعادتمند.» [مؤمنون ۱۰۲-۱۰۱] هیهات! هیهات! طاووسِ فقیه روایت می‌کند که نیمه شبی، زیر آسمان، شاهد نیایش‌ها و استغاثه‌های امام سجاد(ع) به درگاه پروردگار بوده است. می‌گوید: «[…] به آن حضرت نزدیک شدم و […] گفتم: «ما گنهکاران و نافرمانان باید چنین کارهایی بکنیم، نه شما که پدرت حسین بن علی(ع) است و مادرت فاطمه زهرا(ع) و جدّت رسول خدا(ص)!» حضرت رو به من کرد و فرمود: «هیهات، هیهات ای طاووس، سخن از پدر و مادر و جدّم برای من مگو؛ خداوند بهشت را برای کسی آفریده که اطاعتش کند و کار نیک انجام دهد؛ هر چند غلامی حبشی باشد. و دوزخ را برای کسی خلق کرده که او را نافرمانی کند؛ هر چند از قریش باشد. مگر نشنیده‌ای که خداوند متعال می‌فرماید: «آن‌گاه که در صور دمیده شود، آن روز میان‌شان نسبت خویشاوندی نباشد و از حال یکدیگر نپرسند»[مؤمنون، ۱۰۱]؟ به خدا قسم که فردای قیامت هیچ چیز به کار تو نیاید، مگر کار شایسته‌ای که پیشاپیش می‌فرستی.» *** معاشرت رهایی‌بخش با طردشدگان نقل کرده‌اند که امام سجاد(ع) با یکی از موالی مجالست و هم‌نشینی می‌نمود. یکی از قریشی‌ها (نافع بن جبیر) به ایشان گفت: «تو با وجود این‌که برتر و والاتر از همگانی، نزد این برده می‌روی و با او مجالست می‌کنی؟» امام فرمود: «تو کسی را به من معرفی کن که مجالست با او مفیدتر باشد.» یا در روایتی دیگر فرمود: «علم هر کجا باشد، باید آن را دنبال کرد.» [و نیز طبق روایتی دیگر: «من با کسی مجالست می‌کنم که هم‌نشینی با او برای دین من سود داشته باشد.] روزی امام کاظم(ع) در راه خود با شخصی که دورگه‌ای بود با سیما و هیئتی نازیبا، مواجه شد. امام به او سلام کرد و در کنار او زمان زیادی را به گفت‌وگو نشست، و اظهار حاجتی از او نمود. بعضی در شگفت شدند و به او اعتراض کردند که چرا با آن شخص مجالست کردی و از او درخواستی نمودی و حال آن‌که او نیازمند به تو بود؟! امام در پاسخ فرمود:‌ «یکی از بندگان خداست، برادر دینی و ساکن سرزمین اسلامی است، و خداوند ما و او را به بهترین پدر (آدم(ع)) و برترین دین (اسلام) مفتخر کرده است، و چه بسا که روزگار برآمدن حاجاتی از ما را به او حواله کند [و این نه شگفت است و نه مکروهِ من و شما].» در سیره‌ی امام رضا(ع) گفته‌اند که وقتی سفره‌ای پهن می‌کرد، موالی و حتی دربان و مراقبانِ چهارپایان نیز با آن حضرت هم‌سفره بودند. مردی از اهل بلخ روایت می‌کند که: «با امام رضا(ع) در سفر خراسان همراه بودم. یک روز مردمان را به مهمانی دعوت کرد، و خدمتگزاران، از سیاهان و غیر سیاهان، را نیز در کنار همه، بر سر همان سفره نشاند. من گفتم: فدایت شوم! بهتر نبود سفره‌ی این‌ها را جدا می‌کردید؟ فرمود: خاموش! که پروردگار تبارک و تعالی یکی است، و مادر یکی و پدر یکی، و پاداش مطابقِ کردارهاست.» منابع: دین و برابری انسانی، رسول محمد جعفری، نشر ادیان، ۱۳۹۱. سلمان فارسی، سید جعفر مرتضی عاملی، ترجمه‌ی محمد سپهری، شرکت چاپ و نشر بین‌الملل، ۱۳۸۲. سیره‌ی نبوی (جلد ۲)، مصطفی دلشاد تهرانی، انتشارات دریا، ۱۳۸۵. الحیاة (جلد ۵)، محمدرضا حکیمی (و محمد حکیمی و علی حکیمی)، ترجمه‌ی احمد آرام، انتشارات دلیل ما، ۱۳۸۵. پاورقی[+] پاورقی ↑۱ متن حاضر، موارد متعددی از باورهای نژادپرستانه و تبعیض‌های نژادی در جامعه را در دو سده‌ی نخست اسلام، که در نقطه‌ی مقابل آیات قرآن و سیره‌ی پیامبر(ص) است را بر می‌شمرد. در آن دوران، بسیاری از این تبعیض‌ها توسط اعراب نسبت به ایرانیان اعمال می‌شده‌است. هدف از متن حاضر، برانگیختنِ احساساتی خاص در ایرانیان نسبت به اعراب نیست. از چنین نگاهی باید پرهیز نمود، و تبعیض نژادی نسبت به دیگر انسان‌ها را، در هر شکل و لباسی و توسط هر گروهی باشد، مذموم و مردود انگاشت؛ عرب نسبت به «عجم»، غربی نسبت به «جهان‌سومی»، ایرانی نسبت به افغان، فارس نسبت به ترک و… . ↑۲ امویان برای توجیه چنین احکامی، از پیامبر(ص) نیز جعلِ حدیث می‌کردند؛ از جمله این‌که «ای مسلمان، بر تو روا نیست که با زنان عرب ازدواج کنی.» ↑۳ موالی، جمعِ کلمه‌ی «مولی» است. یکی از معانیِ «مولی»، «بنده» است. در صدر اسلام، به ویژه در دورۀ امویان، این لفظ درباره‌ی بندگانِ آزادشده و مسلمانانی که از قوم عرب نبوده‌اند (و اختصاصاً ایرانیان)، به کار می‌رفته است. با آغاز دوران حکومت امویان که حکومت اسلامی کاملاً به سلطنتی سیاسی تبدیل شد و حکومتی متعصب بنیان گرفت، غیرعرب‌ها مقام و منزلتی بسیار پست و پایین یافتند، از کارگزاران اموی جور و ستم بسیار دیدند و رسماً توسط خاندانِ اموی لقب «موالی» دریافت کردند. موالی از نیمه دوم سده اول تا نیمه اول سده دوم هجری طبقه و گروهی در جامعه‌ی اسلامی آن روزگاران بودند. ‌آن‌ها از نظر مقام و موقعیت اجتماعی پس از بردگان و کنیزان، پست ترین طبقه‌ی اجتماع تلقی می‌شدند. ↑۴ «یک آدم‌خوار به ندرت آدمیان را تحقیر می‌کند.» (استانیسلاو یِرژی‌لِتْس) ↑۵ سخن پیامبر(ص) چه بسا که علاوه بر معنای اصلیِ «شین» (یکی از حروف الفبا)، اشاره‌ای به لفظِ «شَیْن» (به معنای عیب و زشتی) نیز داشته باشد. ↑۶ «ای مردم، ما شما را از مرد و زنی آفریدیم، و شما را ملّت‌ مّلت و قبیله قبیله گردانیدیم تا با یکدیگر شناسایی متقابل حاصل کنید. در حقیقت ارجمندترین شما نزد خدا باتقواترین شماست. بی‌تردید خداوند دانای آگاه است. (حجرات، ۱۳) ↑۷ سلمان در امر ازدواج نیز مورد تبعیض (نژادی) قرار می‌گرفت و این برخورد اعراب را تعصب جاهلی می‌دانست. جالب این‌که ستمگران برای توجیه تبعیض‌های خویش، سخنانی باژگونه را به سلمان نیز نسبت داده‌اند؛ از جمله این‌که می‌گویند: «در یکی از سفرها که گروهی از صحابه حضور داشتند، از سلمان خواستند تا نماز را به او اقتدا کنند. سلمان گفت: ما [موالی یا عجم‌ها] نه امامت بر شما را در نماز می‌پذیریم و نه با زنان شما ازدواج می‌کنیم؛ همانا خدا ما را به‌وسیله‌ی شما هدایت کرده است.» و هم‌چنین روایت کرده‌اند که «سلمان گفت: ما شما (نژاد عرب) را به واسطه‌ی فضل رسول خدا(ص) بر خود مرجّح می‌داریم و با زنان‌تان ازدواج نمی‌کنیم.» ↑۸ در اصل عبارت، کلمات به کار رفته برای جان و ازدواج به ترتیب «دماء» و «فَرْج» است. ↑۹ مادر هفت تن از امامانِ شیعه، «کنیز» بوده‌ است و مادرِ یک امام دیگر نیز کنیززاده. (برای دیدنِ تفصیلِ بیشتر بنگرید به «دین و برابری انسانی»، رسول محمدجعفری، ص‌ص ۱۳۱-۱۲۹ ↑۱۰ برای مشاهده‌ی اوج‌گیریِ رفاه‌طلبی (با ثروت‌های بادآورده‌ای که غیرعادلانه تقسیم می‌شد) در دوره‌ی خلفا، از جمله بنگرید به رسول جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام جلد دوم: تاریخ خلفا. ↑۱۱ امام صادق(ع) می‌فرماید: «اولین کسی که قیاس کرد، ابلیس بود. پس راه خطا پیمود آن‌گاه که خداوند او را به سجده‌ی آدم امر نمود. او گفت: «من برتر از او هستم؛ مرا از آتش خلق نموده‌ای و او را از گِل.» ↑۱۲ ابن ابی الحدید، در «شرح نهج‌البلاغه»‌اش، در توضیح این عبارت می‌گوید: «یعنی «به زعم خود به خداوند نسبت ناروا داده‌اند» و از این قبیل است که با تفاخر به کسی بگویند: «ما عرب هستیم و تو عجم!» این چنین نسبت‌دادن‌ها [و حقیر شمردن‌ها]، نسبت‌دادنِ عیب به خداوند [خالق نژادهای بشر] است و نه به انسان‌ها؛ و آن گناهی است بس عظیم.» ↑۱۳ زبان مردم خوزستان؛ از خانواده‌ی زبان‌های ایرانی، که در روزگاری، پادشاهان و اشراف ایران، در خلوت‌ها و فضاهای خصوصی‌شان به آن زبان سخن می‌گفته‌اند. ↑۱۴ «و کسانی را که پروردگار خود را بامدادان و شامگاهان می‌خوانند- در حالی که خشنودیِ او را می‌خواهند- مران. از حسابِ آن‌ها چیزی بر عهده‌ی تو نیست، و از حسابِ تو [نیز] چیزی بر عهده‌ی آن‌ها نیست، تا ایشان را برانی و از ستمکاران باشی. و بدین گونه ما برخی از آن‌ها را به برخی دیگر آزمودیم، تا بگویند: «آیا اینان هستند که از میان ما، خدا بر ایشان منّت نهاده است؟» آیا خدا به سپاسگزاران داناتر نیست؟» انعام، آیات ۵۲ و ۵۳.نیز بنگرید به هود ۳۱-۲۷ و کهف ۲۸. ↑۱۵ مروان که در این‌جا طلحه و زبیر را بر علیه علی تحریک می‌کند، کمی بعد، در جنگ جمل با ایشان و عایشه همراه می‌شود. اما در همین جنگ به علت کینه‌ای که از طلحه (به علت مشارکت‌اش در قتل عثمان) به دل دارد، به صورت پنهانی و غافلگیرانه، او را با پرتابِ تیری به قتل می‌رساند. ↑۱۶ امام در پاسخ به نامه‌ای از برادرش عقیل، می‌نویسد: «[…] قریش را بگذار تا در گمراهی بشتابند و در اختلاف و جدایی به هر سو برانند و سرکش در بیابان سرگردانی بمانند؛ که اینان برای جنگ با من همدست شدند؛ هم‌چنان که پیش از من در جنگ با رسول خدا(ص) متّفق گشته بودند. […] فراوانیِ مردم پیرامونم بر عزّتِ من نیفزاید، و پراکندگیِ آن‌ها از گِردم مرا هراسان ننماید. و مپندار که پسر پدرت- اگرچه مردم واگذارندش- خود را زار و زبون نماید، و یا سُست به زیر بار ستم درآید، و یا رامْ مهارِ خود را به دستِ کِشنده بگذارد، و یا پشتِ خود را برای سواریِ هر که خواهد، خم سازد. لیکن او چنان است که آن مرد از بنی‌سلیم گفته: پس اگر از من پُرسی چگونه‌ای؟، بی‌شک شکیبایم و استوار در سختیِ روزگار. بر من دشوار است که اندوهی بر چهره‌ام ببینند تا دشمن شادی و سرزنش کند و دوست اندوهناک گردد.» (نهج‌البلاغه، نامه ۳۶) ↑۱۷ «[این تقسیم مال به صورت عادلانه، که رسول خدا شما را می‌فرماید،] بدان جهت است که این اموال میان توانگران شما دست‌به‌دست نگردد.» (حشر، ۷) ↑۱۸ «خداوند به شما فرمان می‌دهد که سپرده‌ها [و امانات] را به صاحبان آن‌ها رد کنید؛ و چون میان مردم داوری کنید، به عدالت داوری کنید. در حقیقت، نیکو چیزی است که خدا شما را به آن پند می‌دهد. خدا شنوای بیناست. / ای کسانی که ایمان آورده‌اید، خدا را اطاعت کنید و پیامبر و اولیای امر خود را [نیز] اطاعت کنید. پس هر گاه در امری اختلاف‌ نظر یافتید، آن را به [کتاب] خدا و [سنت] پیامبر [او] عرضه بدارید اگر به خدا و روز بازپسین ایمان دارید. این بهتر و نیک‌فرجام‌تر است. / آیا ندیده‌ای کسانی را که می‌پندارند به آن‌چه به سوی تو نازل شده و [به] آن‌چه پیش از تو نازل گردیده ایمان آورده‌‌اند، [با این همه] می‌خواهند داوری میانِ خود را به سوی طاغوت ببرند؛ با آن‌که قطعاً فرمان یافته‌اند که بدان کفر ورزند، و[لی] شیطان می‌خواهد آنان را به گمراهیِ دوری دراندازد. / و چون به ایشان گفته شود: «به سوی آن‌چه خدا نازل کرده و به سوی پیامبر [او] بیایید»، منافقان را می‌بینی که از تو سخت روی برمی‌تابند.» (نساء ۶۱-۵۸) ↑۱۹ «ای مردم، ما شما را از مرد و زنی آفریدیم، و شما را ملّت‌ مّلت و قبیله قبیله گردانیدیم تا با یکدیگر شناسایی متقابل حاصل کنید. در حقیقت ارجمندترین شما نزد خدا باتقواترین شماست. بی‌تردید خداوند دانای آگاه است. / برخی از بادیه‌نشینان گفتند: «ایمان آوردیم.» بگو: «ایمان نیاورده‌اید، لیکن بگویید اسلام آوردیم» و هنوز در دل‌های شما ایمان داخل نشده‌ است. و اگر خدا و پیامبر او را فرمان برید، از [ارزشِ] کرده‌هایتان چیزی کم نمی‌کند. خدا آمرزنده‌ی مهربان است.» / در حقیقت مؤمنان کسانی‌اند که به خدا و پیامبر او گرویده‌ و [دیگر] شک نیاورده و با مال و جان‌شان در راه خدا جهاد کرده‌اند؛ اینان اند که راست‌کردارند. / بگو: «آیا خدا را از دین[داریِ] خود خبر می‌دهید؟ و حال آن‌که خدا آن‌چه را که در آسمان‌ها و آن‌چه را که در زمین است می‌داند؛ و خدا به همه چیز داناست. / از این‌که اسلام آورده‌اند بر تو منّت می‌نهند. بگو: «بر من از اسلا‌م‌آوردن‌تان منت مگذارید، بلکه [این] خداست که با هدایت کردنِ شما به ایمان، بر شما منت می‌گذارد، اگر راستگو باشید.» (حجرات ۱۸-۱۳) The post خودشیفتگیِ گروهی first appeared on دیدار.
نماد سرو در جهان، سمبل حیات و فناناپذیری، استقامت، راستی، وقار، آزادگی و شکیبایی از جمله در سوگواری و اندوهِ از دست دادن یار است. The post آسوده خاطر ز بهار و خزان first appeared on دیدار.
(درباره‌‌ی نماد سرو در ایران و جهان) نماد سرو در جهان، سمبل حیات و فناناپذیری، استقامت، راستی، وقار، آزادگی و شکیبایی از جمله در سوگواری و اندوهِ از دست دادن یار است. در برخی نقاط جهان از جمله چین، ترکیه، ایران و بعضی کشورهای اروپایی، در گورستان‌‌ها سرو می‌‌کارند که حاکی از ارتباط سرو (درخت زندگی) با نقیض آن یعنی مرگ است. در فینیقیه‌‌ی باستان، سروْ باروری و حیات دوباره را نمایندگی می‌‌کرد و در چین نیز این درخت نماد عمر طولانی و اعطاکننده‌‌ی سلامتی است. در ژاپن این درخت را مانند دیگر درختانِ همیشه سبز مکانِ زندگیِ خدایان تلقی می‌‌کرده‌‌اند و آیین‌‌هایی عبادی در رابطه با آن داشته‌‌اند. در یونان باستان سرو در حماسه اودیسه درخت تولّد دوباره است و نیز وصف الهه‌‌ی آفرودیت آنگاه که به سوگ معشوق کشته‌‌شده‌‌اش آدونیس نشسته است. سرو در تصاویر کیمیاگری نیز اغلب با [مقابله و ایستادگی و زنده‌‌ ماندن در برابر] مرگ ارتباط دارد.(۱)در مکاتبات نقّاش بزرگ هلندی، ون‌‌گوگ، تأملات بسیاری درباره‌‌ی درخت، که از نخستین موضوعات مورد مطالعه و بررسی او بود، یافت می‌‌شود. درخت در نقّاشی‌‌های ون‌‌گوگ رمز زندگی و به‌‌ویژه نماد خوشبختی شد. اما زیبایی سرو به‌‌طور خاص تا پایان عمر ذهنش را به خود مشغول می‌‌داشت. ون‌‌گوگ در نقاشی‌‌هایش، بر کیفیت خاصِ رنگ سبزِ سرو و کمال و خطوط و تناسباتش تأکید دارد. و در نامه به برادرش، در اواخر عمر، سرو را زیبا و باشکوه توصیف می‌‌کند. او که از بیماریِ روانیِ مزمنی رنج می‌‌برد، سه ماه پیش از مرگ، در تابلوی «جاده‌‌ی درخت سرو»، درختی را که سال پیش در تابلوی «شب پرستاره» نقّاشی کرده بود به شکلی مبالغه‌‌آمیزتر تصویر می‌‌کند: درخت سرو، رمز حیات، جاودانگی و نامیرایی، در این دو نقاشی همچون درخت کیهانیِ غول‌‌پیکری که زمین را به آسمان متصل می‌‌کند قد برمی‌‌افرازد. (مونیک دوبوکور، رمزهای زنده‌‌جان، ترجمه‌‌ی جلال ستاری، نشر مرکز، ۱۳۷۶.) چوب درخت سرو، که هنگام سوختن خوشبو است، ماده‌‌ی ساختمانی مناسبی بوده است و از آن در ساختن معابد، کشتی‌‌ها و مجسمه‌‌ها استفاده می‌‌شده است. این چوب در ژاپن در ساختن معابد بودایی و عبادتگاه‌‌های شینتو به کار می‌‌رفته است؛ کشتی نوح عمدتاً از الوارهای چوب سرو ساخته شده بوده، و در سرزمین‌‌هایی کتیبه‌‌ها و فرمان‌‌ها را بر چوب سرو حک می‌‌کرده‌‌اند. صندوق چوب سرو، محافظت‌‌کننده از زوال تلقی ‌‌شده و تابوت از چوب سرو، سمبل فناناپذیری و تجدید حیات بوده است. این تصور وجود داشته است که درخت سرو، آدمی را از اضمحلال حفظ می‌‌کند و در ساختن تابوت‌‌های مومیایی‌‌ها نیز از چوب سرو استفاده شده است. در نظر ایرانیان باستان سرو نمادی مقدس بود. در دوران هخامنشی و ساسانی، درخت سرو، درخت زندگی و نماد جاودانگی بوده است. بر روی یادمان‌‌های مربوط به میترا (مهر) هفت سرو دلالت بر هفت اختر (هفت فلک) دارد که روح در سفر خود به ‌‌سوی آسمان، از آن‌‌ها می‌‌گذرد. درخت سروِ ویژه‌‌ی فلکِ خورشید، در عین حال مظهری از جنبه‌‌ی مثبت زندگی و نماد حیات است، و از همین‌‌ روست که بسیاری از مکان‌‌های مذهبی یا مقدس در ایران با سرو احاطه شده‌اند. در اثر تقدس یا ارزش سرو بوده است که آن را مهریه‌ی دختران قرار می‌‌دادند و خمره‌‌های چوبی مخصوص نگهداری شراب و نیز برخی سازهای موسیقی را از چوب سرو می‌‌ساختند. در اوستا به سروی اشاره شده که درختی است بهشتی که برگ‌‌هایش دانش است و تنه‌‌اش خرد و آن کس که از میوه‌‌ی آن بچشد به “جاودانگی” خواهد رسید. زرتشت، پس از مبعوث شدن، علاوه بر کتاب مقدسِ اوستا، آتش همیشه روشن و سروِ همیشه سبزِ آیینِ خویش را بر گشتاسب عرضه می‌‌دارد. بنا به روایتی زرتشت دو شاخه سرو از بهشت آورد و یکی را در قریه‌‌ی کَشمَر (کاشمر) و دیگری در قریه‌‌ی فَریُومد (فرومَد، فارمَد، در نزدیکی سبزوار) کاشت. گفته شده است که پس از آنکه زرتشت درخت سرو را بر در آتشکده کاشت، این درخت بالید و بر هر برگش فرمان اهورا مزدا نوشته شده بود که «ای گُشتاسب! ایمان بیاور» و گشتاسب دین زرتشت را اختیار کرد. شاید مهم‌‌ترین وجه نمادین سرو، آزادگی باشد. “سروِ آزاد” به این نام خوانده می‌‌شود چرا که شاخه‌‌هایش راست‌‌رُسته و از قید کجی و ناراستی و نیز اتّکا به درختان دیگر فارغ است. انتساب این صفت به سرو دلیل دیگری نیز دارد: سرو در حیات تازه، پرطراوت و همیشه سبزِ خویش، از فصل‌‌ها (زمان) و میوه‌‌داشتن (همچون سودمندی‌‌ یا جلوه‌‌ای موقت) فارغ است: «حکیمی را گفتند: چندین درخت که خدای تعالی آفریده است و برومند گردانیده، هیچ یک را “آزاد” نخوانده‌‌اند، مگر سرو را که ثمره ندارد، در این چه حکمت است؟ گفت: هر یک را دخلی معین است به وقت معلوم؛ گاهی به وجود آن تازه‌‌اند و گاهی به عدم آن پژمرده، و سرو چنین نیست و همه وقت تازه است و این صفتِ آزادگان است.» شاید اینکه معشوقِ سروْ صفت را سبزپوش و یکتاپوش گفته‌‌اند نیز اشاره به ویژگیِ تازگی و عدم تلوینِ(۲)تلوین: تغییر در احوال و حالات. مولانا می‌‌گوید: جمله تلوین‌‌ها ز ساعت خاسته‌‌است/رست از تلوین که از ساعت برست سرو داشته باشد. صائب تبریزی گفته است: چون سرو در مقام رضا ایستاده‌‌ام آسوده‌‌خاطرم ز بهار و خزان خویش و نیز: تا داشتیم چون سرو، یک پیرهن در این باغ از گرم و سرد عالم، پروا نبود ما را به نظر برخی انتساب صفت آزادگی به سرو، یادگار ارتباط آن با “ناهید” است که در اساطیر و افسانه‌‌ها رمزی از آزادگی و آزادی است. از دیگر صفات سرو در ایران، پایداری و شکیبایی بوده است. علاوه بر اینها، والاییِ مرتبه و قدر معشوق و نیز رعنایی و راست‌‌قامتی و خوش‌‌رفتاری وی را نیز با نماد سرو بیان نموده‌‌اند. به‌‌همین ترتیب در شعر و ادب فارسی، صفات بسیاری از قبیل: راستین، بلند، سرفراز، سرکش، تازه، جوان، سایه‌‌دار، پابرجای و پایدار برای سرو آمده است. همچنین در مواردی بسیار که سرو کنایه از قامت و رفتار معشوق است، با صفاتی از این قبیل می‌‌آید: موزون، بهاراندام، طوبی‌‌خرام، پریشان‌‌خرام، بی‌‌پروا خرام، قیامت‌‌خرام، قیامت‌‌قیام، خرامان، چَمان، سبُک، روان، هوادار و دلجوی. شایان ذکر است که واژه‌‌های «سروستان»، «سرو سَهی» و «سرو ستا» نیز هریک نام آهنگی موسیقیایی هستند. شاعران ایران نیز از نماد سرو به شکل‌‌های مختلف بهره برده‌‌اند؛ انوری گفته است: دست سرو ار دعای تو نکند قامتش چون بنفشه پر خم باد سعدی می‌‌سراید که: گرت ز دست برآید چو نخل باش کریم وَرَت ز دست نیاید چو سرو باش آزاد و این بیت از خاقانی است: یکی بِخْرام بر بُستان که تا سرو روان بینی دلت بگرفت در خانه، برون آ، تا جهان بینی اما شایسته است که بهره‌گیریِ حافظ از نماد سرو را، با جلوه‌‌های گوناگون، به تفصیل بیاوریم: زیر بارند درختان که تعلّق دارند ای خوشا سرو که از بار غم آزاد آمد عاقبت دستْ بِدان سرو بلندش برسد هر که را در طلبت همّت او قاصر نیست نه هر درخت تحمّل کند جفای خزان غلام همّت سروم که این قدم دارد(۳)قدم داشتن: پایداری (پای‌‌داری و ثابت‌‌قدمی) از دل و جان شَرَفِ صحبت جانان غرض است همه آن است وگرنه دل و جان این همه نیست منّت سدره و طوبی ز پی سایه مکش که چو خوش بنگری ای سرو روان، این همه نیست(۴)چندان ارزشی ندارد. دل ما به دور(۵)دوران و زمانِ رونق. رویت، ز چمن فَراغ دارد(۶)بی‌‌نیاز است. که چو سرو پای بند است و چو لاله داغ دارد سایه‌‌ی سروِ تو بر قالبم ای عیسی دم عکس روح است که بر عظم رمیم(۷)عظم رمیم: استخوان‌‌ پوسیده. برگرفته از آیه‌‌ی ۷۸ سوره یس. افتاده‌‌ست به سرکشیِّ خود ای سرو جویبار مناز که گر به او رسی، از شرم سر فرو داری می‌‌شکفتم ز طرب، زان‌‌که چو گل بر لب جوی بر سرم سایه‌‌ی آن سرو سَهی‌بالا(۸)سَهی: راست و بلند. «سرو سهی» در موسیقی ایرانی، از الحان باربد است. بود شمشاد خرامان کن، وآهنگ گلستان کن تا سرو بیاموزد، از قدّ تو دلجویی ز سروِ قدِّ دلجویت مکن محروم چشمم را بدین سرچشمه‌‌اش بنشان که خوش آبی روان دارد راهم شرابِ لعل زد ای میر عاشقان خون مرا به چاه زنخدانِ یار بخش یا رب به وقت گل، گنه بنده عفو کن و این ماجرا به سروِ لب جویبار بخش ساقی حدیثِ سرو و گل و لاله می‌‌رود و‌‌ این بحث با ثلاثه‌‌ی غَسّاله(۹)ثلاثه‌‌ی غسّاله (سه‌‌تاییِ شوینده) اشاره به رسمِ نوشیدن سه پیاله از نوعی شراب به وقت صبح بوده که برای تن و جان شفابخش تلقی می‌‌شده است. (استاد بدیع‌‌الزمان فروزانفر)گویی به زعم حافظ، آلودگی‌‌های شرک و خودپرستیِ سالکِ راه حق را، نوشیدن شرابِ توحید در این سه مرحله برطرف می‌سازد: صبر و استقامت در پرهیز از پرستش و تکیه به بت‌‌ها (سرو)، شکفتگی و خروج از تکلّف، با مزیّن شدن به اخلاق کریمه‌‌ی الهی (گل)، و شیفتگی و فنا و پاک شدن از منیّت و غرق شدن در عشقِ خداوند (لاله). (آیت‌‌الله حسن‌‌علی نجابت شیرازی) می‌‌رود مکدّر است دل، آتش به خرقه خواهم زد بیا ببین که کِرا می‌‌کند(۱۰)کِرا کردن: ارزش داشتن و لایق بودن. تماشایی به روز واقعه تابوت ما ز سرو کنید که می‌‌رویم به داغ بلندبالایی نعیمِ خُلد چه باشد رضای دوست طلب که حیف باشد از او غیرِ او تماشایی بس که در خرقه‌‌ی آلوده زدم لافِ صَلاح شرمسارِ رخ ساقیّ و میِ رنگینم جامِ می گیرم و از اهل ریا دور شوم یعنی از خَلق جهان پاک‌‌دلی بگزینم سر به آزادگی از خلق برآرم چون سرو گر دهد دست که دامن ز جهان درچینم بر دلم گَردِ ستم‌‌هاست خدایا مپسند که مکدّر شود آیینه‌‌ی مهرآیینم(۱۱)حافظ در غزلی دیگر می‌‌گوید: دل که آیینه‌‌ی شاهی است غباری دارد از خدا می‌‌طلبم صحبت روشن‌‌رایی کرده‌‌ام توبه به دست صنم باده‌‌فروش که دگر می نخورم بی‌‌رخ بزم‌‌آرایی جوی‌‌ها بسته‌‌ام از دیده به دامان که مگر در کنارم بنشانند سَهی ‌‌بالایی *** در بیشتر بناهای ایران باستان، به‌‌ویژه بناهای مذهبی تصویر سرو به‌‌صورت نقش برجسته و نقّاشی دیواری دیده می‌‌شود. بهترین نمونه در این خصوص تصویر درخت سرو بر بدنه‌‌ی پلکان‌‌های کاخ آپادانای تخت جمشید است که در بین گروه‌‌های مختلف مردم قرار گرفته است. هنرمندان دوران اشکانی و ساسانی نیز نقش سرو را بارها در آثارشان به‌‌کار گرفته‌‌اند. سرو یکی از نقوش مورد توجه در هنرهای سنتی‌‌ای چون نقش فرش، منسوجات و دوخت‌‌های سنتی بوده است. طرح «بتّه جقه» که به‌‌وفور در هنر ایرانی حضور دارد، شکلی تجریدی از درخت سرو است که نوک آن [براثر وزش باد یا به ناز و مهر و یا به دل‌جویی آن‌‌کس که در پایین است] خم شده است. این شکل به‌‌صورت نقوش تزئینی متنوعی در فرش‌‌ها، شال‌‌های ترمه و قلمکاری‌‌های اصفهان، پته‌‌ی کرمان و … دیده می‌‌شود. تصویر سرو از گذشته تاکنون با عنوان نقش تزئینی در ظروف سفالین نقش بسته است. علاوه بر این در آثار نگارگری و نقاشی ایرانی نیز تصویر سرو، به‌‌تکرار، دیده می‌شود؛ مانند نقاشی‌‌ای از کلیله و دمنه که به سال ۸۳۳ هجری ترسیم شده است.(تصویر پایین سمت راست) *** سرو کاشمر “سرو کاشمر”، درخت سروی است که زردشت از بهشت آورد و در قریه‌‌ی کاشمر(کَشمر) نشاند. این نهال بهشتی که سرشتی مینوی دارد، تا آنجا تناور شد که بنا بر روایات، در سایه‌‌ی آن بیش از ده هزار گوسفند آرام می‌‌یافتند و وقتی گوسفند و آدمی نبودند حیوانات وحشی و درّنده در سایه‌‌ی آن می‌‌آسودند. مرغان بیشماری نیز بر شاخه‌‌های آن مأوا داشتند. در شاهنامه نیز از این درخت مقدس در زمینه‌‌ی برآمدن زرتشت و گسترش آیین او یاد شده است: «چون گیتی بر گُشتاسب راست شد، آنچنان نیرومند و بِشْکوه بود که گویی در فرّ و فروغْ فریدون می‌‌خواست شد. […] سالی چند گذشت. “درخت”ی گَشَن(۱۲)تنومند، انبوه و پُر. ‌‌بیخ و بسیار شاخ، در ایوان گشتاسب به میان کاخ بر رُست و سر برکشید: همه برگ او پند و بارَش خرد کسی کز چُنُو برخورَد، کی مِرَد؟خجسته پی و نامِ او زردهُشت که آهِرمن بدکنش را بکشت زردشت گشتاسب را به دین خویش گرایاند […] از آن پس همگان به سوی گشتاسب آمدند و به دین نو گرویدند. فرّه ایزدی(۱۳)فَرّ (فَرّه، خَرّه) به معنی شکوه و جلال و شأن و شوکت و زیبندگی است اما در اصطلاح اوستایی، حقیقتی الهی و کیفیتی معنوی است که چون برای کسی (یا سرزمینی) حاصل شود او (یا آن) را به شکوه و جلال و تقدّس و عظمت معنوی می‌‌رساند، و صاحب قدرت ودانش و خُرّمی و سعادت می‌‌کند. بنا بر متن اوستا، میان فَرّ (خَرّه) و آتش (آذر) همبستگیِ بسیار وجود دارد. (محمد جعفر یاحقی، فرهنگ اساطیر و داستان‌‌واره‌‌ها در ادبیات فارسی) پدیدار شد و دل بدسگالان را از بدی پالود. دخمه‌‌ها، از فروغ مینو، رخشید و تخمه‌‌ها از آلودگی پاک و پیراسته آمد. گشتاسب دین‌گستران و موبدان را به هر سوی فرستاد و آذرِ گنبدان را بنیاد نهاد. نخستینِ این گنبدهای آذر، آتشکده‌‌ی مِهر بُرزین بود که آن را، به آیین، در کاشمر پی‌‌افکند و سروی را که [زرتشت] از بهشت آورده بود بر آستانه‌‌ی آن کِشت و بر آن زادْ سروِ سهی، نوشت که: «پذرفت گشتاسب دین بهی» سالیانی چند سپری شد و این درخت، به شیوه‌‌ای شگفت، ستبری و سترگی گرفت: چنان گشت آزاد سرو بلند که بر گِرد او بر، نگشتی کمند گشتاسب، در کنار این سرو سترگ و ستبر، دو ایوان برآورد […] و بر آن نگاره‌‌های جمشید و فریدون را برنگاشت و نگاره‌‌های گنبدانِ آذر را. سپس، برگرداگرد این کاخ‌‌ها، باره‌‌ای آهنین ساخت و برافراخت و خود در آن‌‌ها کاشانه گزید و به هر سوی پیام فرستاد که: «سرو کَشمَر در جهان بی‌‌همتاست و آن درختی است که خدایْ آن را از مینو برای گشتاسب فرستاده است و او را گفته که: « از این‌‌جا، به مینو گرای»، پس به سوی این سرو بشتابید تا از گمراهی رهایی یابید.» در آیین پیشینیان منگرید بر این سایه‌‌ی سروْبُن بگذریدسوی آذرانْ آذر آرید روی به فرمان پیغمبر راستگوی پس مِهان جهان، همه رو به سوی سرو کَشمَر نهادند و آن پرستشکده بهشت شد، بهشتی که زردشتْ دیو را در آن به بند افکنده بود.»(۱۴)میر جلال‌‌الدین کزازی، دفتر دانایی و داد (بازنوشت شاهنامه)، انتشارات معین، ۱۳۹۳ سرو کاشمر تا سالیان دراز بر جای بود، تا اینکه بنا بر روایتی، در سال ۲۴۷ هجری قمری در مجلس متوکّل عباسی از آن سخن به میان آمد. خلیفه خواست که آن را ببیند و به طاهر‌‌بن‌‌عبدالله، عامل خویش در خراسان، فرمان داد آن را قطع کند و [درخت را] بر اُشتران بسیار بگذارد و به پیش او بفرستد! یاران طاهر و مردمان، او را ازاین کار بیم دادند اما طاهر نپذیرفت. چون نجاران برای قطع درخت آمدند، مردمان روستا اموال بسیار گِرد کردند که به طاهر بدهند تا از قطع آن چشم بپوشد اما طاهر با امر خلیفه مخالفت نکرد. چون درخت را بینداختند زمینِ آن حدود بلرزید و به کاریزها و بناها خلل وارد آمد، و انواع و اصناف مرغان، چندان بر گرد آن به پرواز درآمدند که آسمان پوشیده گشت و مردمان به انواعِ الحانْ زاری می‌‌کردند. چون درخت، که بر هزار و سیصد شتر نهاده بودندش، به یک منزلیِ مَقَرِّ خلیفه رسید، غلامان تُرک شب‌‌هنگام آن را تکه‌‌تکه کردند و خلیفه به دیدار درخت نائل نیامد. عمر این درخت، بنا بر بعضی محاسبات، هزار و چهارصد و پنج سال بود. منابع: محمد جعفر یاحقی، فرهنگ اساطیر و داستان‌‌واره‌‌ها در ادبیات فارسی، نشر فرهنگ معاصر، ۱۳۸۶ بهمن نامور مطلق و منیژه کنگرانی، فرهنگ مصور نمادهای ایرانی، نشر شهر، ۱۳۹۴ گرترود جابز، فرهنگ سمبل‌‌ها، اساطیر و فولکلور، ترجمه‌‌ی محمدرضا بقاپور، نشر اختران، ۱۳۹۷ راونا شِپرد و رُپرت شپرد، هزار نماد، ترجمه‌‌ی آزاده بیداربخت و نسترن لواسانی، نشر نی، ۱۳۹۵ پاورقی[+] پاورقی ↑۱ در مکاتبات نقّاش بزرگ هلندی، ون‌‌گوگ، تأملات بسیاری درباره‌‌ی درخت، که از نخستین موضوعات مورد مطالعه و بررسی او بود، یافت می‌‌شود. درخت در نقّاشی‌‌های ون‌‌گوگ رمز زندگی و به‌‌ویژه نماد خوشبختی شد. اما زیبایی سرو به‌‌طور خاص تا پایان عمر ذهنش را به خود مشغول می‌‌داشت. ون‌‌گوگ در نقاشی‌‌هایش، بر کیفیت خاصِ رنگ سبزِ سرو و کمال و خطوط و تناسباتش تأکید دارد. و در نامه به برادرش، در اواخر عمر، سرو را زیبا و باشکوه توصیف می‌‌کند. او که از بیماریِ روانیِ مزمنی رنج می‌‌برد، سه ماه پیش از مرگ، در تابلوی «جاده‌‌ی درخت سرو»، درختی را که سال پیش در تابلوی «شب پرستاره» نقّاشی کرده بود به شکلی مبالغه‌‌آمیزتر تصویر می‌‌کند: درخت سرو، رمز حیات، جاودانگی و نامیرایی، در این دو نقاشی همچون درخت کیهانیِ غول‌‌پیکری که زمین را به آسمان متصل می‌‌کند قد برمی‌‌افرازد. (مونیک دوبوکور، رمزهای زنده‌‌جان، ترجمه‌‌ی جلال ستاری، نشر مرکز، ۱۳۷۶.) ↑۲ تلوین: تغییر در احوال و حالات. مولانا می‌‌گوید: جمله تلوین‌‌ها ز ساعت خاسته‌‌است/رست از تلوین که از ساعت برست ↑۳ قدم داشتن: پایداری (پای‌‌داری و ثابت‌‌قدمی) ↑۴ چندان ارزشی ندارد. ↑۵ دوران و زمانِ رونق. ↑۶ بی‌‌نیاز است. ↑۷ عظم رمیم: استخوان‌‌ پوسیده. برگرفته از آیه‌‌ی ۷۸ سوره یس. ↑۸ سَهی: راست و بلند. «سرو سهی» در موسیقی ایرانی، از الحان باربد است. ↑۹ ثلاثه‌‌ی غسّاله (سه‌‌تاییِ شوینده) اشاره به رسمِ نوشیدن سه پیاله از نوعی شراب به وقت صبح بوده که برای تن و جان شفابخش تلقی می‌‌شده است. (استاد بدیع‌‌الزمان فروزانفر)گویی به زعم حافظ، آلودگی‌‌های شرک و خودپرستیِ سالکِ راه حق را، نوشیدن شرابِ توحید در این سه مرحله برطرف می‌سازد: صبر و استقامت در پرهیز از پرستش و تکیه به بت‌‌ها (سرو)، شکفتگی و خروج از تکلّف، با مزیّن شدن به اخلاق کریمه‌‌ی الهی (گل)، و شیفتگی و فنا و پاک شدن از منیّت و غرق شدن در عشقِ خداوند (لاله). (آیت‌‌الله حسن‌‌علی نجابت شیرازی) ↑۱۰ کِرا کردن: ارزش داشتن و لایق بودن. ↑۱۱ حافظ در غزلی دیگر می‌‌گوید: دل که آیینه‌‌ی شاهی است غباری دارد از خدا می‌‌طلبم صحبت روشن‌‌رایی کرده‌‌ام توبه به دست صنم باده‌‌فروش که دگر می نخورم بی‌‌رخ بزم‌‌آرایی جوی‌‌ها بسته‌‌ام از دیده به دامان که مگر در کنارم بنشانند سَهی ‌‌بالایی ↑۱۲ تنومند، انبوه و پُر. ↑۱۳ فَرّ (فَرّه، خَرّه) به معنی شکوه و جلال و شأن و شوکت و زیبندگی است اما در اصطلاح اوستایی، حقیقتی الهی و کیفیتی معنوی است که چون برای کسی (یا سرزمینی) حاصل شود او (یا آن) را به شکوه و جلال و تقدّس و عظمت معنوی می‌‌رساند، و صاحب قدرت ودانش و خُرّمی و سعادت می‌‌کند. بنا بر متن اوستا، میان فَرّ (خَرّه) و آتش (آذر) همبستگیِ بسیار وجود دارد. (محمد جعفر یاحقی، فرهنگ اساطیر و داستان‌‌واره‌‌ها در ادبیات فارسی) ↑۱۴ میر جلال‌‌الدین کزازی، دفتر دانایی و داد (بازنوشت شاهنامه)، انتشارات معین، ۱۳۹۳ The post آسوده خاطر ز بهار و خزان first appeared on دیدار.
فقط یک لحظه فکر کن آخرین نفری هستی که به فارسی صحبت می‌کنی. The post در دنیا هرساله ۱۰ زبان می‌میرند first appeared on دیدار.
دریافت متن «در دنیا هرساله ۱۰ زبان می‌میرند» فقط یک لحظه فکر کن آخرین نفری هستی که به فارسی صحبت می‌کنی.(۱)در متن اصلی کتاب: «به انگلیسی صحبت می‌کنی». به همین سیاق، جهت درک عمیق‌تر مساله، در ادامه نیز به عوض ضرب‌المثل‌ها و لالایی‌های انگلیسی، از معادل‌های فارسیِ آن استفاده شده است. هیچ آدم دیگری به زبان تو صحبت نمی‌کند. فایده‌ای هم ندارد که زبان فارسی را به بچه‌هایت یاد بدهی، چون در آینده هیچ کسی با آنها به آن زبان صحبت نخواهد کرد. تصور کن شکست و خسرانی را که حس می‌کنی. تمامی مفاهیم ترجمه‌ناپذیر زبان فارسی مثل «آفتابِ لبِ بام»، «خانه‌به‌دوش» یا «آتش زیر خاکستر» – ناپدید می‌شوند. دیگر کسی باز هم «لالا لالا گل پونه» یا «بشنو از نی چون حکایت می‌کند» نخواهد خواند. تمامی آن سرنخ‌های تیزبینانه‌ی تاریخ، فرهنگ و حافظه‌ی جمعی همگی محو می‌شوند. در حدود ۶۰۰۰ زبان زنده در دنیا وجود دارد؛ و حداقل نیمی از آنها در خطر جدى‌اند. در هر بخشی از دنیا، زبان‌ها دارند ناپدید می‌شوند. در حقیقت خطر نابودی زبان‌ها بزرگ‌تر و بیشتر از خطر نابودی پرندگان و پستانداران است. در ۵۰۰ سال گذشته، ۵/۴ درصد زبان‌ها نابود شده‌اند. از بین ۶ هزار زبان زنده، تنها حدود ۳۰۰ تا از آن‌ها هستند که بیش از یک میلیون گویش‌وَر دارند.(۲)گویش‌ور کسی است که به یک زبان سخن می‌گوید. این‌ها زبان‌های سالم و لطمه‌نخورده اند. از بین آن‌ها چينيِ ماندارین، انگلیسی و اسپانیایی از همه بیشتر صحبت می‌شود. اما نیمی از زبان‌های جهان، تعداد گویش‌وران‌شان ۶۰۰۰ نفر یا کمتر از آن است. زنده ماندن آن زبان به همین تعداد اندک وابسته است. زبان‌ها، مثل بسیاری دیگر از شکل‌های بیانی بشری، می‌آیند و می‌روند و برای هزاران مورد از زبان‌ها دقیقا همین اتفاق هم رخ داده است؛ بدون اینکه هیچ ردّی یا نشانه‌ای از وجود خود باقی گذاشته باشند. فقط تعداد انگشت‌شماری زبان مثل باسکی، یونانی، عبری یا لاتین هستند که بیش از ۲۰۰۰ سال عمر کرده‌اند. اما به نظر می‌رسد که سرعت ناپدیدیِ زبان‌ها هر روز بیشتر می‌شود. یونسکو مدعی است که میزان نابودی زبان‌ها حالا به ۱۰ زبان در سال رسیده است. پایگاه اطلاعاتی اتنولوگ (يا قوم‌نگار)(۳)Ethnologue که اطلاعات تمامی زبان‌های موجود دنیا را دارد، مدعی است ۴۱۷ زبان آن قدر گویش‌وران اندکی دارند که می‌توان گفت در مراحل پایانی نابودی اند. لحظه‌ای خود را به جای این‌ها بگذارید: تنها گویش‌ورِ زنده‌ی زبانِ «لو» در کامرون؛ تنها سخن‌سُرای بازمانده‌ی زبانِ «کلاماث» در ایالتِ اورگونِ امریکا؛ انگشت‌شمار آدم‌هایی که هنوز به زبانِ «سامی پیته» در سوئد و نروژ حرف می‌زنند. بسیار خوب! چه حسی به شما دست می‌دهد؟ در دوران گذشته، زبان‌ها چه بسا در منطقه‌ی کوچکِ جداافتاده‌ای شکوفا می‌شدند. اما این روزها کم آدمی پیدا می‌شود که در تماس مرتب با سایر مردم دنیا نباشد. [و] برای انسان‌هایی که می‌خواهند از تعامل‌ها و امکاناتِ ارتباطیِ خویش [در سطحِ جهان] بیش‌ترین بهره را ببرند، مهم‌تر این است که حرف زدن به یک زبانِ بین‌المللیِ شناخته‌شده (مثل فرانسه، انگلیسی یا آلمانی) را بیاموزند؛ [تا زبان مادری خود را]. در نتیجه، مردم ممکن است متوجه نباشند که کودکان‌شان از یادگیری زبان مادری خود [به نحوی عمیق و کامل] بازمانده‌اند. زبان‌ها ممکن است از راه مهاجرت از بین بروند؛ یا در مواردی که افراد از جماعات کوچک روستایی به مراکز شهری نقل مکان می‌کنند، یا وقتی محیط‌زیستِ یک جماعت به سببِ کندوکاوِ نفتی یا چوب جنگلی نابود می‌شود. بلاهای طبیعی هم می‌توانند جمعیت‌ها و همراه با آنان، زبان‌شان را محو کنند؛ مثل گویش‌وَران زبان «پائولوهی» در «مالوکو»ي اندونزی که تمامی‌شان در نتیجه‌ی زلزله و سونامی کشته شدند و فقط ۵۰ نفرشان باقی ماندند. دولت‌ها هم برای پاسخ‌دهی به مساله‌ی نابودی زبان‌ها توجیهی برای خود دارند. نیازِ پذیرفته‌شده‌ی کشورها به تثبیتِ زبان‌های رسمی که دولت با آن زبانْ بچه‌ها را آموزش دهد، امور سیاسی‌اش را اداره کند و کسب‌وکار کشور را راه بیندازد، تاثیری فاجعه‌بار بر روی خیلی از زبان‌های کوچک داشته است. تا دهه‌ی ۱۹۷۰، بومیان «آبورجین» استرالیا اجازه نداشتند به زبان‌های خودشان حرف بزنند. زبان‌هایی که زمانی بیش از ۴۰۰ تا بودند، حالا به قول کتابِ «اطلسِ زبان‌های در خطرِ ناپدید‌ شدن در دنیا»(۴) Atlas of The World’s Languages in Danger of Disappearing ، فقط در حدود ۲۵ موردشان هنوز هم بر زبانِ مردم بومی استراليا جاری می‌شود. وقتی زبانی محو می‌شود، چه چیزی از دست می‌رود؟ هستند کسانی که می‌گویند نابودی و محوِ زبان‌ها، صرفا نشانه‌ای است از تکامل تدریجی گونه‌های بشری و معتقد اند در دنیایی که ارتباطات پرطرفدار و موردعلاقه است و در حالِ رشد است، یکنواخت‌شدن فقط تأثیر جانبي تکامل است [و نه چیزی بد]. اگر همه‌ی مردم دنیا به یک زبان واحد حرف می‌زدند فایده‌های بزرگی به دست می‌آمد؛ مثلا استفاده از زبان انگلیسی توسط خلبانان و مأموران برج کنترل فرودگاه‌ها در صنعت حمل‌ونقل هوایی. اما معلوم است که مسائلی خیلی خیلی بیش‌تر از صرفِ راحتیِ ارتباط وجود دارد. وقتی زبان‌ها از بین می‌روند، تمامیِ شیوه‌های زندگی و مجموعه‌هایی از دانش ممکن است همراه با آنان از میان برود. مناسکِ پیچیده‌ی مذهبی و اجتماعی ناپدید می‌شوند و تاریخ‌های شفاهی به‌خاطرِ تکرارنشدن می‌میرند. اطلاعاتی که طی نسل‌ها در مورد گیاهان، جانوران و محیط‌زیست بومی هر منطقه به دست آمده‌اند، به نسل‌های بعدی منتقل نمی‌شوند. و غِنای نعمتِ انحصاری بشر یعنی سخن گفتن، هرچه‌ بیش‌تر کمرنگ‌تر و ضعیف‌تر می‌شود. به بیان ساده‌تر، زبان بخشی از هویت ما را بازگو و آشکار می‌کند؛ و جایگاه ما در جهان را. «آنی رائوهی‌هی»، معلم مائوري(۵)بومیان نیوزلند جزیره‌ی شمالی در نیوزلند این موضوع را این‌گونه جمع‌بندی می‌کند: «اگر تو بزرگ شوی در‌حالی‌که به زبان خودت حرف نمی‌زنی، نخواهی دانست که چه کسی هستی.» همین نیاز به احساس هویت و اتصال با گذشته‌ی خویش عاملی مهم بود در احیای زبان مائوری. مائوری زبانِ مردمانِ بومی نیوزلند است؛ زبانی که پیش از ورود مهاجران اروپایی زبان غالب آن سرزمین بود. اما [پس از مهاجرت سفیدپوستان بدانجا و مسلط‌شدنِ آن‌ها‌] تا اوایل قرن بیستم، کودکان در صورت حرف‌زدن به زبان مائوری در مدرسه تنبیه می‌شدند و مدارس معدودی آن زبان را تدریس می‌کردند. تا دهه‌ی ۱۹۸۰، کمتر از ۲۰ درصد مائوری‌ها آن‌قدر از زبان خود بلد بودند که بشود به آنها گويش‌ورِ بومی گفت، و بسیاری از افراد شهرنشین‌شده‌ی مائوری اصلا تماسی با زبان و فرهنگِ خود نداشتند. اما امروزه در نیوزلند از هر ۴ نفر یک نفر به زبانِ مائوری حرف می‌زند و در حدود ۴۰ درصد بچه‌های پیش‌دبستانیِ مائوری، در مدارسِ تماماً مائوری‌زبان ثبت‌نام می‌کنند. مائوری زبان رسمی کشور نیوزلند هم هست. زبانی را که مرده به حساب می‌آید، حتی ممکن است بتوان به زبانی شکوفا و پويا تبديل‌اش کرد. زبان عبری در حدود سال ۲۰۰ میلادی در مقامِ زبانِ گفتگوی روزانه کنار گذاشته شد، اما یهودیان به عنوان «زبانی مقدس» به استفاده از آن ادامه دادند. در اواخر قرن ۱۹، جنبشی احیاگر به رهبری «الیازار بن يهودا» یک بار دیگر تبدیل عبری به زبانِ گفتگوی روزمره را به عنوان هدف خود در نظر گرفت تا زبانی مشترک باشد برای همه‌ی یهودیان. بن‌یهودا هزاران واژه‌ی تازه اختراع کرد و پیشگامِ کاربردِ عبری در خانه و مدرسه بود. اکنون در فلسطین اشغالی (اسرائیل) بیش از ۵ میلیون نفر به عبری حرف می‌زنند. به نظر می‌رسد بتوان گفت که جهان کم‌کم دارد می‌فهمد که در آستانه‌ی ازدست‌دادنِ چه چیزی است. یونسکو فعالانه در حال ارتقاء چندزبانگی است و لازم می‌بیند در کنار [بناهای تاریخی،] یادمان‌های سنتی‌ و پارک‌های ملی، جنبه‌های ناپیدا و معنویِ فرهنگ‌ها را نیز حفظ کند. «جوزف پات»(۶)Joseph Poth ، رئیس بخش زبان‌های یونسکو، از ضرورت «سه‌زبانگی» حرف زده است: همگی ما باید بتوانیم به زبان مادری‌مان، به زبانی «همسایه» و زبانی بین‌المللی حرف بزنیم. حتی آموختن زبانی تهدیدشده در مدارس، می‌تواند سامانه‌ای نجات‌بخش خلق کند.(۷) یادداشت مترجم: با وجود دقت نظر کارشناسانه در این پیشنهاد و توصيه، عملی‌بودن یا غيرعملي‌بودنِ آن، مسأله‌ای است مهم: با حاکمیتِ الگوی مصرفِ غربی یا به بیانی دیگر و شامل‌تر با حاکمیتِ مصرف‌گرایی جهانی بر رفتارِ عموم انسان‌ها در دورترین نقاط زمین، میزانِ استقبال از این قبیل پیشنهادها محلِ تردید است. پرسش این است که رعایت‌کنندگانِ این پیشنهاد چگونه می‌خواهند در برابرِ فشارِ سیلِ دائمیِ مصرف‌گرایی مقاومت کنند و زبانی را که دیگر استفاده‌ی اقتصادی ندارد، دوباره بر سرِ زبانِ انسان‌های مصرف‌زده بیاندازند؟ [به نظر می‌رسد بدون تغییر ارزش‌ها و چشم‌اندازهای انسانی، و بدون اصلاح سیستم‌های اقتصادیِ سرمایه‌سالاری که پیوسته در کار تشویق مصرف‌گرایی هستند نمی‌توان زبان‌های طردشده‌ای که اغلب دارای روحی معنوی و اخلاقی‌اند را زنده نگاه داشت.] به نظر می‌رسد که سرانجام ارزشِ زبان‌های مختلف انسانی در حالِ شناخته‌شدن است، و این نخستین گام در راهِ جلوگیری از فاجعه است. <img class=" wp-image-7981 aligncenter" src="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/tereo-008-300x200.jpg" alt="" width="600" height="400" srcset="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/tereo-008-300x200.jpg 300w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/tereo-008-1024x681.jpg 1024w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/tereo-008-768x511.jpg 768w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/tereo-008-1536x1022.jpg 1536w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/tereo-008-2048x1363.jpg 2048w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" /> معلم در حال آموزش زبان مائوری به کودکان نیوزلندی. در نقشه‌های زیر میزان زبان‌های بومیِ در حال نابودی یا فراموش‌شده به درصد بیان شده‌اند. این نقشه‌ها قرن گذشته را در فواصل ۲۵ ساله نمایش می‌دهند و این بازه‌های ۲۵ ساله هر یک نشان‌دهنده‌ی چرخه‌ی زندگی یک نسل از بشر است. یک زبان زمانی فراموش می‌شود یا منقرض می‌گردد که دیگر کسی نتواند با آن صحبت کند. زمانی که آخرین نسل از کودکان یک قوم دیگر به زبان بومی خود صحبت نکنند، آن زبان محکوم به نابودی خواهد بود. وقتی آخرین گویش‌ورانِ مسلط به یک زبان، در اواخر نوجوانی یا اوایل دهه‌ی بیست زندگی خود هستند، حدود ۷۵ سال به آن زبان زندگی می‌بخشند. در طول سه نسل بعدی، تعداد گویش‌وران به شدت کاهش می‌یابد و آخرین نسلِ گویش‌ورِ مسلط، پدر و مادر و پدربزرگ و مادربزرگ می‌شوند و در نهایت، آخرین نسل از سالخوردگان مسلط به زبان را تشکیل می‌دهند. با مرگ این سالخوردگان، زبان محکوم به نابودی یا فراموشی خواهد شد و تنها یک تلاش جدی و برنامه‌ریزی‌شده برای احیای مجدد آن می‌تواند زبان را از انقراض نجات دهد. <img class=" wp-image-7982 aligncenter" src="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/Language-Loss-1920-300x145.jpg" alt="" width="827" height="400" srcset="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/Language-Loss-1920-300x145.jpg 300w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/Language-Loss-1920-1024x494.jpg 1024w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/Language-Loss-1920-768x370.jpg 768w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/Language-Loss-1920-2048x987.jpg 2048w" sizes="(max-width: 827px) 100vw, 827px" /> منبع: – «۵۰ واقعیتی که جهان را باید تغییر دهند» (۲۰۰۷)، جسیکا ویلیامز، ترجمه غلامعلی کشانی (ویرایش مصطفی ملکیان)، نشر نگاه معاصر، ۱۳۹۸، صص ۲۴۹-۲۵۳ (فصل ۳۵: «هر ساله ۱۰ زبان می‌میرند»). – https://languageconservancy.org/language-loss/ پاورقی[+] پاورقی ↑۱ در متن اصلی کتاب: «به انگلیسی صحبت می‌کنی». به همین سیاق، جهت درک عمیق‌تر مساله، در ادامه نیز به عوض ضرب‌المثل‌ها و لالایی‌های انگلیسی، از معادل‌های فارسیِ آن استفاده شده است. ↑۲ گویش‌ور کسی است که به یک زبان سخن می‌گوید. ↑۳ Ethnologue ↑۴ Atlas of The World’s Languages in Danger of Disappearing ↑۵ بومیان نیوزلند ↑۶ Joseph Poth ↑۷ یادداشت مترجم: با وجود دقت نظر کارشناسانه در این پیشنهاد و توصيه، عملی‌بودن یا غيرعملي‌بودنِ آن، مسأله‌ای است مهم: با حاکمیتِ الگوی مصرفِ غربی یا به بیانی دیگر و شامل‌تر با حاکمیتِ مصرف‌گرایی جهانی بر رفتارِ عموم انسان‌ها در دورترین نقاط زمین، میزانِ استقبال از این قبیل پیشنهادها محلِ تردید است. پرسش این است که رعایت‌کنندگانِ این پیشنهاد چگونه می‌خواهند در برابرِ فشارِ سیلِ دائمیِ مصرف‌گرایی مقاومت کنند و زبانی را که دیگر استفاده‌ی اقتصادی ندارد، دوباره بر سرِ زبانِ انسان‌های مصرف‌زده بیاندازند؟ [به نظر می‌رسد بدون تغییر ارزش‌ها و چشم‌اندازهای انسانی، و بدون اصلاح سیستم‌های اقتصادیِ سرمایه‌سالاری که پیوسته در کار تشویق مصرف‌گرایی هستند نمی‌توان زبان‌های طردشده‌ای که اغلب دارای روحی معنوی و اخلاقی‌اند را زنده نگاه داشت.] The post در دنیا هرساله ۱۰ زبان می‌میرند first appeared on دیدار.
نام واقعی هر چیز (حکایت سلطان محمود و شب‌دزدان)
شبی سلطان محمود، در حالی که با لباسی مُبدّل، و نه جامه‌ی پادشاهی، در شهر می‌گشت، به گروهی از دزدان برخورد... The post نام واقعی هر چیز (حکایت سلطان محمود و شب‌دزدان) first appeared on دیدار.
دریافت متن «نام واقعی هر چیز (حکایت سلطان محمود و شب‌دزدان)» حکایت سلطان محمود و شب‌دزدان(۱)جلال‌الدین محمد مولوی، مثنوی، دفتر ششم، ابیات ۲۸۱۶ تا ۲۹۲۱. آورده‌اند که یک شب سلطان محمود، در حالی که با لباسی مُبدّل، و نه جامه‌ی پادشاهی، در شهر می‌گشت، به گروهی از دزدان برخورد. دزدان به او گفتند: «تو کیستی؟» پاسخ داد که من هم مثل شما هستم و برای دزدی در شهر می‌گردم. دزدها با تردید او را پذیرفتند، اما برای آزمون وی و معرفی خویش، یکی از دزدان گفت: «ای همراهان! بهتر است هر کس هنر و شگردِ خود را بیان کند.» اولی گفت: «هنر من این است که چون سگ پارس کند، من درمی‌‌یابم چه می‌گوید.» دیگر دزدان گفتند: «هنر چندان مهمی نیست.» آن‌گاه دزدی دیگر گفت: «همه‌ی هنر من در تشخیص دیدگانم است. هر که را در تاریکیِ شب ببینم، روز او را بی‌گمان [در هر لباس و هیأت] خواهم شناخت.» دیگری گفت: «من می‌توانم با زور بازوی خویش، نقب‌ها بزنم.» دزد دیگر گفت: «هنر من در حسِّ شامّه‌ام است. خاک‌ها را از بوی‌شان می‌شناسم و می‌فهمم در آن‌ها گنج و دفینه‌ای هست یا نه.» سرِّ «الناسُ معادن»(۲)«مردمان هم‌چون معادن‌اند»؛ حدیثی از رسول اکرم(ص) است. داد دست که رسول(ص) آن را پیِ چه گفته است من زخاکِ تن بدانم کاندر آن چند نقد است و چه دارد او ز کان همچو مجنون بو کنم من خاک را خاکِ لیلی را بیابم بی‌خطا بو کنم، دانم زِ هر پیراهنی کو بُوَد یوسف و گر آهِرمنی و پنجمین دزد گفت: «هنر من در این است که می‌توانم چنان کمند اندازم که بر دیوارها و دژهایی به بلندیِ کوه نیز فائق آیم.» آن‌گاه جمع دزدان رو به سلطان محمود کردند و گفتند: «اکنون تو بگو که هنر و مهارت‌ات چیست؟» گفت: «هنر من در ریش من است؛ هر گاه مجرمان را به دست جلّادان سپارند، اگر من ریشم را از روی رحمت و شفقت بجُنبانم، آن کشتن و تنبیه بازداشته شود.» دزدان چون این سخن را شنیدند جملگی گفتند: «نقطه‌ی اتکاء و قطبِ ما تویی که در روزگار گرفتاری و مصیبت می‌توانی نجات‌مان دهی.» پس همه با هم به راه افتادند در حالی که مسیرشان به سوی قصر سلطان بود. در میانه‌ی راه بودند که سگی پارس کرد. آن دزد که هنرش فهمِ بانگِ سگان بود، گفت: «این سگ می‌گوید که سلطان با شماست.» اما دیگر دزدان به سخنِ او اعتنا نکردند. دزد دیگر خاکی را از پشته‌ای برداشت و بو کرد و گفت: «این خاک از خانه‌ی بیوه‌زنی مستمند است و مقصود ما این‌جا حاصل نمی‌شود.» پس رفتند تا به دیوار قصر رسیدند. کمندانداز کمندش را فرازِ دیوارِ بلند انداخت و همه‌ی دزدان از آن بالا رفتند و به حیاط قصر درآمدند. خاک‌شناس خاکی برگرفت و بویید و گفت: «خزانه‌ی شاهی در همین نزدیکی است.» پس به راهنماییِ او نقب‌زن نقبی زد تا به خزانه‌ی شاه رسیدند و از آن‌جا هر چه طلا و جامه‌های زربفت و جواهرات گرانبها که می‌توانستند برداشتند و از قصر بیرون آمدند و آن‌چه دزدیده بودند را در مکانی امن پنهان کردند. اما سلطان محمود که در همه‌ی این احوال با ایشان بود، نشان و منزلگاهِ امن‌شان را به خاطر سپرد و سپس پنهانی از ایشان جدا شد و به کاخ بازگشت. چون روز شد، سلطان مأموران خود را فرستاد تا دزدان را دست‌بسته نزد او آوردند، در حالی که از بیم جان بر خود می‌لرزیدند. وقتی که در برابر تخت شاه ایستادند- همان شاهی که هم‌چون ماه، همراه شبانه‌ی آن‌ها بود- آن دزدی که هر که را در تاریکی می‌دید در روز به هر هیأت که بود او را به جا می‌آورد، مُصاحبِ شب را شناخت: ‌شاه را بر تخت دید و گفت: این بود با ما دوش شبگرد و قرین آن‌ که چندین خاصیت در ریش اوست این گرفتِ ما هم از تفتیشِ اوست عارفِ شَه بود چشم‌اش، لاجَرَم‌‌ برگشاد از معرفت لب با حَشَم(۳) با دیدگان خویش شاه را شناخته بود، پس از روی آگاهی و معرفت با دوستانش خویش لب به سخن گشود. ‌ گفت: وَ هْوَ مَعَکم(۴)«او با شماست»؛ پاره‌ای است از آیه‌ی ۴ سوره‌ی حدید. توصیف‌هایی که از خداوند در آیات ۲ تا ۶ این سوره آمده است می‌تواند برای درکِ مفهومِ داستان مولانا راهگشا باشد: «پادشاهی آسمان‌ها و زمین از آن اوست؛ حیات می‌بخشد و می‌میراند/ اوست اوّل و آخر و ظاهر و باطن، و او به هر چیزی داناست/ هر کجا باشید او با شماست، و خدا به آنچه می‌کنید بیناست/ کارها همه به او بازگردانده می‌شود/ شب را در روز فرومی‌برد و روز را در شب، و او به رازِ نهفته‌ی سینه‌ها آگاه است.» این شاه بود فعلِ ما می‌دید و سِرمان می‌شنود چشم من ره بُرد شب شَه را شناخت جمله شب با رویِ ماهش عشق باخت‌ امّتِ خود را بخواهم من از او کو نگرداند ز عارف هیچ رو(۵) نجات امّتِ (در این‌جا: دوستانِ) خویش را از او خواهم خواست، که او از دعا و درخواست عارفان به خویش، روی نمی‌گرداند. ‌ مولانا به این فراز از قصه که می‌رسد، پرده از راز برمی‌گیرد و حقایقی شگرف را با ما در میان می‌گذارد: نگاه و فهم و همّتِ آن‌ها که «می‌دانند» موجبِ امان و رهاییِ مردمان است؛ آن‌هایی که سرّ و باطن و اسم واقعیِ هر چیز و هر کس را می‌دانند(۶)اسمِ هر چیزی چنان کان چیز هست تا به پایانْ جانِ او را داد دست اسمِ هر چیزی برِ ما ظاهرش اسمِ هر چیزی برِ خالق سِرَش نزد موسی نامِ چوبش بُد عصا نزد خالق بود نامش اژدها مرد را بر عاقبت نامی نهد نی بر آن کو عاریت‌نامی نهد آن که بُد نزدیکِ ما نامش منی پیش حق این نقش بُد که با منی و از ورای عیب و گناهِ مردمان، ارزش و کرامتِ واقعیِ آن‌ها(۷)«همدگر را نیک‌نیک می‌باید دیدن، و از اوصاف بد و نیک که در هر آدمی مستعار است از آن گذشتن، و در عینِ ذات او رفتن و نیک‌نیک دیدن، که این اوصاف که مردم همدگر را بَرمی‌دهند، اوصاف اصلیِ ایشان نیست. حکایتی گفته‌اند که شخصی گفت که «من فلان مرد را نیک می‌شناسم و نشانِ او بدهم». گفتند: «فرما». گفت: «مُکاریِ [=کرایه‌دهنده‌ی اسب و اُلاغ و مانند این‌ها] من بود؛ دو گاو سیاه داشت». اکنون هم‌چنین بر این مثال است: خلق گویند که فلان دوست را دیدیم و می‌شناسیم و هر نشان که دهند در حقیقت همچنان باشد که حکایتِ «دو گاو سیاه» داده باشد؛ آن نشانِ او نباشد و آن نشان به هیچ کار نیاید. اکنون از نیک و بدِ آدمی می‌باید گذشتن و فرورفتن در ذات او که چه ذات و چه گوهر دارد، که دیدن و دانستنْ آن است. آدمی اُسطرلابِ حق است اما منجّمی باید که اسطرلاب را بداند. پس اسطرلاب در حقِ منجّم سودمند است که: مَن عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ.» (مولانا، فیه ما فیه) و مسیرهای رشد و تعالی ایشان را می‌شناسند؛ ‌سرِّ «الناس معادن» داد دست که رسول آن را پیِ چه گفته است‌‌[…] در نظر بودش مقامات العباد(۸) مراتب و مراحل سیر روحانی بندگان لاجرم نامش خدا شاهد نهاد (۹)اشاره به «گواه» بودنِ پیامبر(ص) که در آیاتی از قرآن بدان اشاره شده است. از جمله آیات ۴۵ و ۴۶ سوره‌ی احزاب در این زمینه روشنگر است: «ای پیامبر، ما تو را گواه (شاهد) و بشارتگر و هشداردهنده فرستادیم، و دعوت‌کننده به سوی خدا به اذن او. و چراغی تابناک [در راهنمایی مردم به سوی سعادتِ قربِ خدا].» ‌ آگاهان به سِرِّ دل انسان‌ها و لطایفِ پروردگاریِ خداوند در زندگی مردمان، به حقیقت و گوهرِ آدمی واقف‌اند و «ماه» را از پسِ ابر و غبار (ـِ هواها و کردارهای کج‌روِ آدمیان) می‌بینند و خواسته‌ی واقعی و غاییِ خلایق را در هر تلاشِ پراکنده و خطا درمی‌یابند؛ این «شاهدان»اند که در شبِ دیجورِ زندگیِ دنیا، خورشید حقیقت و سلطان رحمتگرِ پربرکت را که از دیده‌‌ی خلقْ پنهان، ولی با آن‌ها است، ناظرند(۱۰) «به زودی ­نشانه‌های خود را در افق‌ها[ی گوناگون] و در دل‌هایشان بدیشان خواهیم نمود، تا بر ایشان روشن شود که او خودْ حق است. آیا کافی نیست که پروردگارت خود شاهد [و مشهود در] هر چیزی است؟ آری آنان در دیدار پروردگارشان تردید دارند؛ آگاه باش که او بر هر چیزی محیط است.» سوره‌ی فُصِّلَت، آیات ۵۳ و ۵۴ و به او امید دارند.(۱۱)«در آن روز چهره‌هایی شاداب‌اند؛ به پروردگار خویش می‌نگرند. [و به او دل‌بسته‌اند و امید دارند]» (سوره‌ی قیامت، آیات ۲۲ و ۲۳) «یعقوب(ع) گفت: «من شکایت غم و اندوهِ خود را پیش خدا می‌برم؛ و از خدا چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید؛ ای پسران من، بروید و از یوسف و برادرش جستجو کنید و از رحمت خدا نومید مباشید، که از رحمت خدا، جز گروه کافران کسی نومید نمی‌شود.» (سوره‌ی یوسف(ع)، آیات ۸۶ و ۸۷) مولانا مَثَلی روشنگر می‌آورد: در دادگاهِ عدل، قاضی به استنادِ سخن و شهادتِ شاهدان حکم می‌کند و سخن کسانی ملاک قرار می‌گیرد که حقیقت و سرّ ماجرا را با «دیده‌ای بی‌غرض»، دیده باشند. پس پیامبران و نیک‌اندیشانِ نیک‌خواه، از آن رو نزد خدا شاهدند و شفیع، که با دلی پاک و به‌دور از آلودگی‌ها و کژنمایی‌های اغراض دنیوی و هواهای نفسانی، سرّ پنهان و مراحل تعالی و رشد را در رابطه‌ی انسان و پروردگارش در قصه‌های زندگی دیده‌اند. اینک مولانا همه‌ی ما را به مشاهده‌ی این سرّ زندگی می‌خواند، امّا می‌گوید که شرط فهم و بهره‌مندی از این راز، زدودنِ غرض از دیده و بیماری از دل است: ‌حق همی‌خواهد که تو زاهد شوی تا غرض بگذاری و شاهد شوی (۱۲)«اگر پراکندگیِ دل‌ها و دروغ‌گویی‌های شما نبود، بی‌گمان آن‌چه را که من می‌شنوم (و می‌بینم) شما نیز می‌شنیدید (و می‌دیدید).» سخنی از پیامبر اکرم(ص)‌ «نه چنین است، بلکه آن‌چه مرتکب می‌شدند، زنگار بر دل‌هایشان بسته است. نه! آن‌ها در آن روز از پروردگارشان سخت محجوب‌اند [و از قرب او محروم‌اند].» سوره‌ی مطففین، آیات ۱۴ و ۱۵«به مُرداری روی آوردند که با خوردن از آن رسوا گشتند و به محبت بدان با هم سازش کردند. هر که عاشقِ چیزی [دنیوی و غیرحقیقی] شود، دیده‌اش را نابینا، و دلش را بیمار می‌سازد. پس با چشمی معیوب می‌نگرد، و با گوشی ناشنوا می‌شنود؛ شهوت‌ها خِرَدش را از هم دریده و دنیا دلش را میرانده و بر لذایذ دنیوی شیفته و شیدا نموده است. پس او بنده‌ی دنیا و بنده‌ی کسی است که اندکی از دنیا را در دست دارد. دنیا به هر سو بچرخاند، او نیز می‌چرخد، و به هر طرف که روی آورَد او نیز روی می‌آورد.» (علی(ع)، از خطبه ۱۰۹ نهج‌البلاغه) ‌ کاین غرض‌ها پرده‌ی دیده بُوَد بر نظر چون پرده پیچیده بُوَد‌‌ منظرِ حق، دل بُوَد در دو سرا که نظر در شاهد آید شاه را‌ سرانجام مولانا، از پسِ سیری در معانی بلند، ما را به داستان بازمی‌گرداند و می‌گوید: آن دزد که آگاهیِ شب را در روز حفظ می‌نمود، ‌رو به شَه آورد چون تشنه به ابر آن که بود اندر شبِ قدر آنِ بَدْر(۱۳) آن کس که در شبی چنان پُرارزش (همچون شبِ قدر که در آن سرنوشت‌ها رقم می‌خورد) ناظر و آگاه به (و شیفته و از آنِ) آن ماهِ تمام بود… . ‌ گفت: ما گشتیم چون جان بندِ طین (۱۴)جان گُشاید سوی بالا بال‌ها در زده تن در زمین چنگال‌ها آفتابِ جان تویی در یومِ دین(۱۵)جان‌فشان اُفتاد خورشیدِ بلند هر دَمی تی [=تهی] می‌شود، پُر می‌کنند جان فشان ای آفتابِ معنوی مر جهانِ کهنه را بنما نُوی در وجود آدمی جان و روان می‌رسد از غیب چون آبِ روان هر زمان از غیب نو نو می‌رسد وز جهانِ تن برون‌شو می‌رسد وقتِ آن شد ای شهِ مکتومْ‌سیر کز کَرَم ریشی بجنبانی به خیر هر یکی خاصیتِ خود را نمود آن هنرها جمله بدبختی فزود‌ آن هنرها گردنِ ما را ببست زان مناصب سرنگونساریم و پست (۱۶)«یکی گفت که اینجا چیزی فراموش کرده‌ام. مولانا فرمود که در عالَم یک چیز است که آن فراموش‌کردنی نیست. اگر جمله‌ی چیزها را فراموش کنی و آن را فراموش نکنی باک نیست و اگر جمله را به جای آری و یاد‌داری و فراموش نکنی و آن را فراموش کنی هیچ نکرده باشی، هم‌چنان که پادشاهی تو را به دِه فرستاد برای کاری معیّن. تو رفتی و صد کارِ دیگر گزاردی. چون آن کار را که برای آن رفته بودی نگزاردی چنان است که هیچ نگزاردی. پس آدمی در این عالم برای کاری آمده است، و مقصود آن است. چون آن نمی‌گزارد، پس هیچ نکرده باشد.‌‌ ﴿إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَهَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَیْنَ أَن یَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ کَانَ ظَلُومًا جَهُولًا﴾ (احزاب، ۷۲). آن امانت را بر آسمان‌ها عرضه داشتیم، نتوانست پذیرفتن. بنگر که از او [=آسمان] چند کارها می‌آید که عقل در او حیران می‌شود: سنگ‌ها را لعل و یاقوت می‌کند، کوه‌ها را کان زر و نقره می‌کند، نبات زمین را در جوش می‌آورد و زنده می‌گرداند و بهشت عدن می‌کند. زمین نیز دانه‌ها را می‌پذیرد و بر می‌دهد و عیب‌ها را می‌پوشاند و صد‌هزار عجایب که در شرح نیاید می‌پذیرد و پیدا می‌کند و جبال نیز همچنین معدن‌های گوناگون می‌دهد. این همه می‌کنند اما از ایشان آن یکی کار نمی‌آید، آن یک [کار] از آدمی می‌آید: ﴿وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ﴾ (اسراء، ۷۰)؛ نگفت لَقَدْ کَرَّمْنا السَّماءَ و الْاَرْضَ. پس، از آدمی آن کار می‌آید که نه از آسمان‌ها می‌آید و نه از زمین‌ها می‌آید و نه از کوه‌ها. چون آن کار بکند، ظَلومی و جَهولی از او نفی شود. اگر تو گویی که «اگر آن کار نمی‌کنم چندین کار از من می‌آید»، [بدان که] آدمی را برای آن کارهای دیگر نیافریده‌اند. هم‌چنان باشد که تو شمشیر پولاد هندی بی‌قیمتی [=بسیار گرانبها] که آن در خزاین ملوک یابند، آورده باشی و ساطورِ گوشت گندیده کرده – که «من این تیغ را معطّل نمی‌دارم، به وی چندین مصلحت به جای می‌آرم.» یا دیگ زرین را آورده‌ای و در وی شلغم می‌پزی که به ذره‌ای از آن، صد دیگ به‌دست آید. یا کارد مُجَوْهَر[=جواهرنشان] را میخِ کدوی شکسته کرده‌ای که «من مصلحت می‌کنم و کدو را بر وی می‌آویزم و این کارد معطّل نمی‌دارم.» جای افسوس و خنده نباشد‌؟ چون کار آن کدو به میخ چوبین یا آهنین – که قیمت آن به پولی است – برمی‌آید، چه عقل باشد کارد صد دیناری را مشغولِ آن کردن؟ حق تعالی تو را قیمت عظیم کرده است؛ می‌فرماید که: ﴿اِ‌نَّ اللهَ اشْتَری مِنَ الْمُؤْمِنِیْنَ اَنْفُسَهُمْ وَ اَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّهَ﴾ (توبه، ۱۱۱) تو به قیمت ورای دو جهانی چه کنم قدر خود نمی‌دانی مفروش خویش ارزان که تو بس گرانبهایی. آمدیم بهانه می‌آ‌وری که: «من خود را به کارهای عالی صرف می‌کنم، علوم فقه و حکمت و منطق و نجوم و طب و غیره تحصیل می‌کنم» آخر این همه برای توست. اگر فقه است برای آن است تا کسی از دست تو نان نرباید و جامه‌ات را نَکَند و تو را نکشد تا تو به سلامت باشی، و اگر نجوم است احوال فلک و تأثیر آن در زمین از ارزانی و گرانی و امن و خوف همه تعلق به احوال تو دارد، هم برای توست. و اگر ستاره است از سعد و نحس و به طالع تو تعلّق دارد، هم برای توست. چون تأمّل کنی، اصل تو باشی و این‌ها همه فرع تو. می‌گویند پادشاهی پسر خود را به جماعتی اهل هنر سپرده بود تا او را از علوم نجوم و رمل و غیره آموخته بودند و استاد تمام گشته، با کمالِ کودنی و بلادت [=کندذهنی]. روزی پادشاه انگشتری در مشت گرفت، فرزند خود را امتحان کرد که «بیا بگو در مشت چه دارم.» گفت: «آنچه داری گِرد است و زرد است و مُجَوَّف [=میان‌تهی] است.» گفت: «چون نشان‌های راست دادی، پس حکم کن که آن چه چیز باشد.» گفت: «می‌باید که غربیل باشد.» گفت: «آخر این چندین نشان‌های دقیق را که عقول در آن حیران شوند دادی از قوت تحصیل و دانش، این قدر بر تو چون فوت شد که در مشت غربیل نگنجد؟» اکنون هم‌چنین علمای اهل زمان در علوم موی­می‌شکافند، و چیزهای دیگر را که به ایشان تعلق ندارد بغایت دانسته‌اند و ایشان را بر آن احاطت کلی گشته، و[لی] آن‌چه مهم است و به او نزدیک‌تر از همه‌ آن است خودی اوست و خودی خود را نمی‌داند. آدمی اُسطرلاب حق است اما منجّمی باید که اسطرلاب را بداند. پس اسطرلاب در حقّ منجّم سودمندست که مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ.» (مولانا، فیه ما فیه) آن هنر فی جیدِنا حَبلٌ مَسَد(۱۷)آن مهارت‌ها که بدان‌ها غرّه بودیم، طنابی بود بر گردن‌مان. (برگرفته از آیه‌ی ۵ سوره‌ی مَسَد) روزِ مردن نیست زان فن‌ها مدد جز همان خاصیتِ آن خوش‌حواس که به شب بُد چشمِ او سلطان‌شناس آن هنرها جمله غولِ راه بود غیرِ چشمی کو ز شَه آگاه بود‌ وآن سگِ آگاه از شاهِ وَداد(۱۸)وَداد: دوستی و مهربانی خودْ سگِ کهف‌اش لقب باید نهاد خاصیت در گوش هم نیکو بُوَد کو به بانگِ سگ ز شَه آگه شودد سگ چو بیدار است شب، چون پاسبان(۱۹) سگ «شامّه‌ای» خوب دارد و «صاحب» خویش را می‌شناسد و نماد حق‌شناسی، وفاداری و نگاهبانی و بیداری به شب (و در غفلتِ مردمان) است. بی‌خبر نَبْوَد ز شب‌خیزِ شهان(۲۰) «خداست که معبودی جز او نیست؛ زنده است و برپادارنده[ی هستی]؛ نه خوابی سبک او را فرامی‌گیرد و نه خواب گران؛ آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است از آنِ اوست…» (بخشی از آیه‌الکرسی: آیه ۲۵۵ سوره‌ی بقره) ‌ ‌سلطان محمود چون چنین دید از ایشان درگذشت و بر آن‌ها رحمت ‌آورد:‌ شاه را شرم از وی آمد روزِ بار(۲۱) روزِ بار: روزِ بار یافتن و شرفیابی (به درگاهِ بزرگی) که به شب بر روی شَه بودش نظار(۲۲)برای درک بهترِ حال و وضع چنین کسی، و «شرمِ» شاه از وی، بنگرید به مناجاتِ او که در پایان متن آمده است ‌ در پایان حکایت مولانا یادمان می‌آورد و تأکید می‌کند که:‌ هین ز بدنامان نباید ننگ داشت(۲۳) «بر بهترین فردِ این امّت نیز از عذاب خدا ایمن مباش، که خدای سبحان فرموده: «از مکر [و کیفر] خدا، جز زیان‌کاران خود را ایمن نمی‌پندارند [سوره‌ی اعراف، آیه ۹۹]» و برای بدترین فرد این امّت نیز از رحمتِ خدا نومید مباش که خدای سبحان فرموده: «از رحمت خدا، جز گروه کافران کسی نومید نمی‌شود.» [سوره‌ی یوسف، آیه ۸۷] (علی(ع)، نهج‌البلاغه، حکمت ۳۷۷)‌ «هر که بر این باور باشد که از دیگران برتر است، او در شمار مستکبران است.» حفص بن غیاث می‌گوید: «عرض کردم: اگر گناهکاری را ببیند و به سببِ بی‌گناهی و پاکدامنیِ خود، خویشتن را از او برتر بداند چه؟» فرمود: «هیهات! هیهات! چه بسا که او آمرزیده شود امّا تو را برای حسابرسی نگه دارند؛ مگر حکایتِ جادوگرانِ موسی(ع) را نمی‌دانی؟» (حدیثی از امام صادق(ع) ) هوش بر اسرارشان باید گماشت و از سر شفقت، مخاطبِ خویش را، برای روزهایی دشوار، اندرزی گرانبها می‌دهد که هر گاه، به هر دلیلی (هر چند خطای خویش)، از چشمِ مردم افتادی یا بدنام شدی، ارزش و کرامت و سرِّ خویش، و معشوقِ آزمون‌گر(۲۴)«[…] و [این‌ها] برای این است که خداوند آنچه در دل‌های شماست، [در عمل] بیازماید، و آنچه را که در قلب‌های شماست پاک گرداند؛ و خداوند به راز سینه‌ها آگاه است.» (سوره‌ی آل‌عمران، آیه‌ی ۱۵۴) و غیورِ(۲۵)گفته‌اند که: غیرت از لازمه‌های محبت است؛ مهربانی و رحمتِ خداوند بر خلق، موجب می‌شود که تباه‌شدنِ زندگیِ آن‌ها در پرستشِ دنیا و مردمان و بت‌واره‌ها، و محرومیت ایشان از خویش و رحمتِ ویژه‌اش (که برای آن آفریده‌ست‌شان) را مکروه بدارد و حتی در دل مؤمنان، هر تصویر و تصوّرِ خطا از خود را بشکند و آن‌ها را به حقیقت و قربِ خویش فراکشد. غیرت او در جهان و جهانیان نیز تجلّی یافته، که در زندگی، ما را از نابسندگی‌شان‌ آگاه می‌کنند و به فراترِ خود، به سوی رحمان، پروردگار عالمیان، دلالت می‌نمایند: «[…] و هیچ چیز نیست مگر که به ستایش او را تسبیح می‌گوید…» (سوره‌ی اِسراء، آیه‌ی ۴۴) «پس پاک و منزّه است آن کس که ملکوت و هستیِ هر چیزی به دستِ اوست، و به سوی اوست که بازگردانیده می‌شوید.» (سوره‌ی یس، آیه‌ی ۸۳) جمله عالَم زان غیور آمد که حق برد در غیرت بر این عالم سَبَق او چو جان است و جهان چون کالبَد کالبد از جان پذیرد نیک و بد شاه را غیرت بُوَد بر هر که او بو گُزینَد، بعد از آن‌که دید رو خود را فراموش مکن، و این بدنامی را همچون امکانی بِدان برای رهایی و مصونیّت از آسیب و گزندی که ریاکاری و وابستگی به مردمان می‌توانست بر تو وارد آوَرَد، و شرم از گناه و شورِ توبه و هستیِ تازه‌ی خویش را، یکسره و خالص، در برابر پروردگارِ مهربان خویش داشته باش؛ هم‌او که از پس غفلت و خوابی دراز، بیدارت ساخته و به زندگی حقیقی‌ای که لایق آنی، می‌خواندت. (۲۶) «جز از گناه خویش مترس و جز به پروردگار خود امید مبند.» (امیرالمؤمنین علی(ع)) ای دل چه اندیشیده‌ای در عذرِ آن تقصیرها زان سوی او چندان وفا، زین سوی تو چندین جفا زان سوی او چندان کَرَم، زین سو خلاف و بیش‌وکم زان سوی او چندان نِعَم، زین سوی تو چندین خطا زین سوی تو چندین حسد، چندین خیال و ظنِّ بد زان سوی او چندان کشش، چندان چشش، چندان عطا چندین چشش از بهرِ چه؟ تا جانِ تلخ‌ات خوش شود چندین کشش از بهرِ چه؟ تا دررسی در اولیا از بد پشیمان می‌شوی، الله‌گویان می‌شوی آن دم تو را او می‌کِشد تا وارهاند مر تو را از جرم ترسان می‌شوی، وز چاره پُرسان می‌شوی آن لحظه ترساننده را با خود نمی‌بینی چرا؟ […] اندر جهان هر آدمی باشد فدای یار خود یارِ یکی انبانِ خون، یار یکی شمسِ ضیا چون هر کسی در خوردِ خود، یاری گزید از نیک و بد ما را دریغ آید که خود فانی کنیم از بهرِ «لا» روزی یکی همراه شد با بایزید اندر رهی پس بایزیدش گفت: «چه پیشه گُزیدی ای دغا؟» گفتا که: «من خربنده‌ام» پس بایزیدش گفت: «رو! یا رب خرش را مرگ ده تا او شود بنده‌ی خدا» (مولانا، غزلیات شمس تبریزی) *** نجوا و دعای «آن که در شب آفتابی دیده است» ‌ای مُشیرِ(۲۷)مُشیر: ارشادکننده، هدایت‌گر ما تو اندر خیر و شر از اشارت‌هات دل‌ْمان بی‌خبر‌ ای یَرانا لانَراهُ (۲۸)یَرانا لانراهُ: ما را می‌بیند و او را نمی‌بینیم روز و شب چشم‌بندِ ما شده دیدِ سبب(۲۹)توجّه و دلبستگی ما نسبت به اسباب و علّت‌ها، چشمان‌مان را (از دیدن تو) بسته است ‌‌ چشمِ من از چشم‌ها بگزیده شد تا که در شب آفتابم دیده شد لطفِ معروفِ تو بود آن، ای بَهیّ(۳۰)بَهیّ: زیبا پس کمالُ البِرِّ فی إِتمامه(۳۱)کمال نیکوکاری در اتمام (و به نهایت رساندنِ) آن است ‌ یا رب أَتمِم نورَنا فِی السّاهِرَه وَ انْجِنا مِن مُفضَحاتٍ قاهِرَه(۳۲)«پروردگارا، در عرصه‌ی محشر نور [ایمان] ما را به کمال رسان و ما را از [عواقبِ] اعمالِ رسواکننده نجات‌ بخش.» «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، به خدا بازگردید و توبه کنید؛ توبه‌ای راستین. امید است که پروردگارتان بدی‌هایتان را از شما بزُداید و شما را به باغ‌هایی که از زیر [درختانِ] آن جویبارها روان است درآوَرَد. در آن روز خداوند پیامبر [ـِ خود] و کسانی را که با او ایمان آورده بودند [با خُلف وعده] خوار نمی‌گرداند: نور [ایمان و کردار نیک]شان از پیشاپیشِ آن‌ها و سمت راست‌شان به سرعت پیش می‌رود [و ایشان را به قربِ الهی می‌بَرَد]. می‌گویند: پروردگارا، نور ما را برای ما کامل گردان و [با زدودن گناه از دل‌هایمان] ما را مورد مغفرت قرار ده، که تو بر هر کار توانایی.» (سوره‌ی تحریم، آیه‌ی ۸)] یارِ شب را روز، مهجوری مده جانِ قربت‌دیده را دوری مده(۳۳) «[…] و تأویل آن [آیات و نشانه‌ها] را جز خداوند نمی‌داند، و ریشه‌دارانِ در دانش می‌گویند: «ما بدان ایمان آوردیم؛ همه از جانب پروردگار ماست». و جز خردمندان این حقیقت را درنمی‌یابد؛ [می‌گویند:] پروردگارا، پس از آن‌که ما را هدایت کردی، دل‌هایمان را دستخوشِ انحراف مگردان، و از جانبِ خود رحمتی بر ما ارزانی دار که بسیار بخشنده تویی؛ پروردگارا، به یقین، تو در روزی که هیچ تردیدی در آن نیست، گردآورنده‌ی [جمله‌ی] مردمانی. [این وعده‌ی خداست و] قطعاً خداوند در وعده‌ [ی خود] خلاف نمی‌کند.» (سوره‌ی آل‌عمران، آیات ۷ تا ۹) ‌ بعد تو مرگی است با درد و نَکال(۳۴)نَکال: عقوبت و شکنجه‌ی سخت خاصه بُعدی که بُوَد بعدَ الوصال آن که دیده‌ست‌ات، مکُن نادیده‌اش آب زن بر سبزه‌ی بالیده‌اش(۳۵)بر سبزه‌ی تازه‌رُسته‌ی ایمان او، آبی از لطف و عنایت خویش زن ‌ هین مران از رویِ خود او را بعید(۳۶)امام علی(ع) در دعایی که به کمیل آموخت می‌فرماید: «معبود من! سرورِ من و مولای من! گیرم که بر کیفر تو شکیبا باشم اما چگونه بر دوریِ تو شکیبایی کنم؟»‌ از همان دعاست: «معبودِ من! سرور من! پروردگارم! آیا به راستی تو چنانی که مرا به «آتش» خود عذاب کنی و حال آن‌که به یگانگی تو باور دارم و دلم تو را شناخته و زبانم به یاد تو گویا شده و نهادم به دوستیِ تو پیوند خورده؟ …چه دور است [این گمان از تو]! تو بزرگوارتر از آنی که آن کس را که پرورده‌ای به تباهی کشی، یا آن که پناهش داده‌ای را دور و آواره سازی، و یا کسی را که خود سرپرستی کرده‌ای و به او رحمت آورده‌ای [بی‌سببی] به بلا[ی دوری از خویش] واگذار کنی. …آیا چنین است که آتش را بر دل‌هایی قاهر می‌سازی که از روی یقین به الوهیتِ تو اعتراف آورده‌اند… و با اذعان [به خطای خویش] از تو درخواست آمرزش [=پاکیزه‌شدنِ دل از گناهان، و از غیر تو] دارند؟ [نه!] چنین گمانی به تو نیست، و با وجود فضل [و فزون‌بخشیِ] تو، چنین خبری از تو نیافته‌ایم ای کریم [بزرگوار]، ای پروردگار.» (برگرفته از «زبده‌ی مفاتیح‌ الجنان»، گردآوری شیخ عباس قمی، ترجمه‌ی کریم زمانی، انتشارات اطلاعات، تهران ۱۳۸۰) آن که او یک بار آن روی تو دید دیدِ روی جز تو شد غِلِّ گلو کُلُّ شیءٍ ما سِوَی الله باطلٌ(۳۷)هر چیزی جز خدا، باطل است. «باطل» نقیض حقّ، و به معنای چیزی است که پس از بررسی‌کردن و سنجش، معلوم شود که اعتبار و ثباتی ندارد. بنا بر سخنِ علامه طباطبایی «بطلانِ چیزی بدان معناست که انسان برای آن چیز یک نوع وجود و واقعیت فرض کند، اما وقتی با واقع امر و حقیقت تطبیق‌اش کند یا آن را بسنجد، ببیند که آن‌طور که فرض شده نیست.» باطل به معنای پوچ، بیهوده، فاقدِ اثری مطلوب، و غیرواقعی است.‌ «پس چون امر خدا دررسد، به حق داوری می‌شود، و آن‌جاست که باطل‌کاران زیان می‌بینند.» (سوره‌ی غافر، آیه‌ی ۷۸) «این[ها همه] بدان جهت است که خدا خودْ حقّ است. و غیر از او هر چه می‌خوانند باطل است، و خداوند همان بلندمرتبه‌[ی منزّه از هر کاستی] و بزرگ [و دارای کمالات] است. (سوره‌ی لقمان، آیه‌ی ۳۰) «[…] آیات مرا به بهایی ناچیز مفروشید و تنها از من پروا کنید. و حق را به باطل درنیامیزید [و خلط و مشتبه نکنید] و حقیقت را- با آن‌که خود می‌دانید- کتمان نکنید.» (سوره‌ی بقره، آیات ۴۱ و ۴۲) نیز بنگرید به آیات ۵۳ و ۵۴ سوره‌ی فُصّلت (پانوشت ۸) باطل‌اند و می‌نمایندم رَشَد(۳۸)رَشَد: صواب، درست، هدایت در طریق حق. برای فهم بهترِ مفهومِ مصرعِ «باطل‌اند و می‌نمایندم رَشَد» بنگرید به آیه‌ی ۳۹ سوره‌ی نور: «[…] چون سرابی در زمینی هموار که تشنه آن را آبی پندارد، تا چون بدان رسد آن را چیزی نیابد و خدا را نزدِ خویش یابد[…]» و آیات ۷۳ و ۷۴ سوره‌ی غافر: «آن‌گاه به آنها گفته می‌شود: «آن‌چه را در برابر خدا [با او] شریک می‌ساختید کجایند؟» می‌گویند: «گم‌شان کردیم، بلکه ما پیشتر [هم] چیزی را نمی‌خواندیم» […]». زان که باطل باطلان را می‌کَشد‌ زین کَشش‌ها ای خدای رازدان تو به جذبِ لطفِ خودْ مان‌ دِه امان(۳۹) «[…] تا آنجا که زمین با تمامی فراخی‌اش بر آنان تنگ گردید، و از خود نیز به تنگ آمدند و دانستند که پناهی از خدا جز به سوی او نیست. پس [به رحمت خویش] به ایشان بازآمد تا توبه کنند. بی‌تردید خداوند همان توبه‌پذیر مهربان است.» (سوره توبه، آیه ۱۱۸)‌ «و اگر از شیطان وسوسه‌ای به تو رسد، به خدا پناه بر که او شنوای داناست. در حقیقت کسانی که پروا[ی او] دارند، چون وسوسه‌ای از جانب شیطان بدیشان رسد [و به گِرد قلب ایشان بگردد تا در آن جای گیرد، خدا را] یاد می‌کنند و به‌ناگاه بینا می‌شوند.» (سوره‌ی اعراف، آیات ۲۰۰ و ۲۰۱) غالبی بر جاذبان، ای مشتری شاید اَر درماندگان را واخَری(۴۰)«[یوسف] گفت: «پروردگارا، زندان برای من دوست‌داشتنی‌تر است از آن‌چه مرا به آن می‌خوانند، و اگر نیرنگِ آنان را از من بازنگردانی، به سوی آنان خواهم گرایید و از نادانان خواهم شد.» پس پروردگارش او را اجابت کرد و نیرنگِ آنان را از او بگردانید. آری او شنوای داناست.» (سوره‌ی یوسف، آیات ۳۳ و ۳۴)‌ «ما خبرشان را بر تو درست [و به حق] حکایت می‌کنیم: آنان جوانانی بودند که به پروردگارشان ایمان آورده بودند و بر هدایت‌شان افزودیم. و دل‌هایشان را استوار گردانیدیم آن‌گاه که برخاستند و گفتند: «پروردگار ما، پروردگار آسمان و زمین است. جز او هرگز معبودی را نخواهیم خواند، که در این صورت قطعاً ناصواب گفته‌ایم. این قوم ما جز او معبودانی اختیار کرده‌اند. چرا بر [حقانیّت] آن‌ها برهانی آشکار نمی‌آورند؟ پس کیست ستمکارتر از آن کس که بر خدا دروغ می‌بندد؟» و چون از آنان و آنچه جز خدا می‌پرستند کناره گرفتید، پس به غار پناه جویید، تا پروردگارتان از رحمت خود بر شما بگستراند و برای شما در کارتان گشایشی فراهم سازد.» (سوره‌ی کهف، آیات ۱۳ تا ۱۶) ‌‌ پاورقی[+] پاورقی ↑۱ جلال‌الدین محمد مولوی، مثنوی، دفتر ششم، ابیات ۲۸۱۶ تا ۲۹۲۱. ↑۲ «مردمان هم‌چون معادن‌اند»؛ حدیثی از رسول اکرم(ص) است. ↑۳ با دیدگان خویش شاه را شناخته بود، پس از روی آگاهی و معرفت با دوستانش خویش لب به سخن گشود. ↑۴ «او با شماست»؛ پاره‌ای است از آیه‌ی ۴ سوره‌ی حدید. توصیف‌هایی که از خداوند در آیات ۲ تا ۶ این سوره آمده است می‌تواند برای درکِ مفهومِ داستان مولانا راهگشا باشد: «پادشاهی آسمان‌ها و زمین از آن اوست؛ حیات می‌بخشد و می‌میراند/ اوست اوّل و آخر و ظاهر و باطن، و او به هر چیزی داناست/ هر کجا باشید او با شماست، و خدا به آنچه می‌کنید بیناست/ کارها همه به او بازگردانده می‌شود/ شب را در روز فرومی‌برد و روز را در شب، و او به رازِ نهفته‌ی سینه‌ها آگاه است.» ↑۵ نجات امّتِ (در این‌جا: دوستانِ) خویش را از او خواهم خواست، که او از دعا و درخواست عارفان به خویش، روی نمی‌گرداند. ↑۶ اسمِ هر چیزی چنان کان چیز هست تا به پایانْ جانِ او را داد دست اسمِ هر چیزی برِ ما ظاهرش اسمِ هر چیزی برِ خالق سِرَش نزد موسی نامِ چوبش بُد عصا نزد خالق بود نامش اژدها مرد را بر عاقبت نامی نهد نی بر آن کو عاریت‌نامی نهد آن که بُد نزدیکِ ما نامش منی پیش حق این نقش بُد که با منی ↑۷ «همدگر را نیک‌نیک می‌باید دیدن، و از اوصاف بد و نیک که در هر آدمی مستعار است از آن گذشتن، و در عینِ ذات او رفتن و نیک‌نیک دیدن، که این اوصاف که مردم همدگر را بَرمی‌دهند، اوصاف اصلیِ ایشان نیست. حکایتی گفته‌اند که شخصی گفت که «من فلان مرد را نیک می‌شناسم و نشانِ او بدهم». گفتند: «فرما». گفت: «مُکاریِ [=کرایه‌دهنده‌ی اسب و اُلاغ و مانند این‌ها] من بود؛ دو گاو سیاه داشت». اکنون هم‌چنین بر این مثال است: خلق گویند که فلان دوست را دیدیم و می‌شناسیم و هر نشان که دهند در حقیقت همچنان باشد که حکایتِ «دو گاو سیاه» داده باشد؛ آن نشانِ او نباشد و آن نشان به هیچ کار نیاید. اکنون از نیک و بدِ آدمی می‌باید گذشتن و فرورفتن در ذات او که چه ذات و چه گوهر دارد، که دیدن و دانستنْ آن است. آدمی اُسطرلابِ حق است اما منجّمی باید که اسطرلاب را بداند. پس اسطرلاب در حقِ منجّم سودمند است که: مَن عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ.» (مولانا، فیه ما فیه) ↑۸ مراتب و مراحل سیر روحانی بندگان ↑۹ اشاره به «گواه» بودنِ پیامبر(ص) که در آیاتی از قرآن بدان اشاره شده است. از جمله آیات ۴۵ و ۴۶ سوره‌ی احزاب در این زمینه روشنگر است: «ای پیامبر، ما تو را گواه (شاهد) و بشارتگر و هشداردهنده فرستادیم، و دعوت‌کننده به سوی خدا به اذن او. و چراغی تابناک [در راهنمایی مردم به سوی سعادتِ قربِ خدا].» ↑۱۰ «به زودی ­نشانه‌های خود را در افق‌ها[ی گوناگون] و در دل‌هایشان بدیشان خواهیم نمود، تا بر ایشان روشن شود که او خودْ حق است. آیا کافی نیست که پروردگارت خود شاهد [و مشهود در] هر چیزی است؟ آری آنان در دیدار پروردگارشان تردید دارند؛ آگاه باش که او بر هر چیزی محیط است.» سوره‌ی فُصِّلَت، آیات ۵۳ و ۵۴ ↑۱۱ «در آن روز چهره‌هایی شاداب‌اند؛ به پروردگار خویش می‌نگرند. [و به او دل‌بسته‌اند و امید دارند]» (سوره‌ی قیامت، آیات ۲۲ و ۲۳) «یعقوب(ع) گفت: «من شکایت غم و اندوهِ خود را پیش خدا می‌برم؛ و از خدا چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید؛ ای پسران من، بروید و از یوسف و برادرش جستجو کنید و از رحمت خدا نومید مباشید، که از رحمت خدا، جز گروه کافران کسی نومید نمی‌شود.» (سوره‌ی یوسف(ع)، آیات ۸۶ و ۸۷) ↑۱۲ «اگر پراکندگیِ دل‌ها و دروغ‌گویی‌های شما نبود، بی‌گمان آن‌چه را که من می‌شنوم (و می‌بینم) شما نیز می‌شنیدید (و می‌دیدید).» سخنی از پیامبر اکرم(ص)‌ «نه چنین است، بلکه آن‌چه مرتکب می‌شدند، زنگار بر دل‌هایشان بسته است. نه! آن‌ها در آن روز از پروردگارشان سخت محجوب‌اند [و از قرب او محروم‌اند].» سوره‌ی مطففین، آیات ۱۴ و ۱۵«به مُرداری روی آوردند که با خوردن از آن رسوا گشتند و به محبت بدان با هم سازش کردند. هر که عاشقِ چیزی [دنیوی و غیرحقیقی] شود، دیده‌اش را نابینا، و دلش را بیمار می‌سازد. پس با چشمی معیوب می‌نگرد، و با گوشی ناشنوا می‌شنود؛ شهوت‌ها خِرَدش را از هم دریده و دنیا دلش را میرانده و بر لذایذ دنیوی شیفته و شیدا نموده است. پس او بنده‌ی دنیا و بنده‌ی کسی است که اندکی از دنیا را در دست دارد. دنیا به هر سو بچرخاند، او نیز می‌چرخد، و به هر طرف که روی آورَد او نیز روی می‌آورد.» (علی(ع)، از خطبه ۱۰۹ نهج‌البلاغه) ↑۱۳ آن کس که در شبی چنان پُرارزش (همچون شبِ قدر که در آن سرنوشت‌ها رقم می‌خورد) ناظر و آگاه به (و شیفته و از آنِ) آن ماهِ تمام بود… . ↑۱۴ جان گُشاید سوی بالا بال‌ها در زده تن در زمین چنگال‌ها ↑۱۵ جان‌فشان اُفتاد خورشیدِ بلند هر دَمی تی [=تهی] می‌شود، پُر می‌کنند جان فشان ای آفتابِ معنوی مر جهانِ کهنه را بنما نُوی در وجود آدمی جان و روان می‌رسد از غیب چون آبِ روان هر زمان از غیب نو نو می‌رسد وز جهانِ تن برون‌شو می‌رسد ↑۱۶ «یکی گفت که اینجا چیزی فراموش کرده‌ام. مولانا فرمود که در عالَم یک چیز است که آن فراموش‌کردنی نیست. اگر جمله‌ی چیزها را فراموش کنی و آن را فراموش نکنی باک نیست و اگر جمله را به جای آری و یاد‌داری و فراموش نکنی و آن را فراموش کنی هیچ نکرده باشی، هم‌چنان که پادشاهی تو را به دِه فرستاد برای کاری معیّن. تو رفتی و صد کارِ دیگر گزاردی. چون آن کار را که برای آن رفته بودی نگزاردی چنان است که هیچ نگزاردی. پس آدمی در این عالم برای کاری آمده است، و مقصود آن است. چون آن نمی‌گزارد، پس هیچ نکرده باشد.‌‌ ﴿إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَهَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَیْنَ أَن یَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ کَانَ ظَلُومًا جَهُولًا﴾ (احزاب، ۷۲). آن امانت را بر آسمان‌ها عرضه داشتیم، نتوانست پذیرفتن. بنگر که از او [=آسمان] چند کارها می‌آید که عقل در او حیران می‌شود: سنگ‌ها را لعل و یاقوت می‌کند، کوه‌ها را کان زر و نقره می‌کند، نبات زمین را در جوش می‌آورد و زنده می‌گرداند و بهشت عدن می‌کند. زمین نیز دانه‌ها را می‌پذیرد و بر می‌دهد و عیب‌ها را می‌پوشاند و صد‌هزار عجایب که در شرح نیاید می‌پذیرد و پیدا می‌کند و جبال نیز همچنین معدن‌های گوناگون می‌دهد. این همه می‌کنند اما از ایشان آن یکی کار نمی‌آید، آن یک [کار] از آدمی می‌آید: ﴿وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ﴾ (اسراء، ۷۰)؛ نگفت لَقَدْ کَرَّمْنا السَّماءَ و الْاَرْضَ. پس، از آدمی آن کار می‌آید که نه از آسمان‌ها می‌آید و نه از زمین‌ها می‌آید و نه از کوه‌ها. چون آن کار بکند، ظَلومی و جَهولی از او نفی شود. اگر تو گویی که «اگر آن کار نمی‌کنم چندین کار از من می‌آید»، [بدان که] آدمی را برای آن کارهای دیگر نیافریده‌اند. هم‌چنان باشد که تو شمشیر پولاد هندی بی‌قیمتی [=بسیار گرانبها] که آن در خزاین ملوک یابند، آورده باشی و ساطورِ گوشت گندیده کرده – که «من این تیغ را معطّل نمی‌دارم، به وی چندین مصلحت به جای می‌آرم.» یا دیگ زرین را آورده‌ای و در وی شلغم می‌پزی که به ذره‌ای از آن، صد دیگ به‌دست آید. یا کارد مُجَوْهَر[=جواهرنشان] را میخِ کدوی شکسته کرده‌ای که «من مصلحت می‌کنم و کدو را بر وی می‌آویزم و این کارد معطّل نمی‌دارم.» جای افسوس و خنده نباشد‌؟ چون کار آن کدو به میخ چوبین یا آهنین – که قیمت آن به پولی است – برمی‌آید، چه عقل باشد کارد صد دیناری را مشغولِ آن کردن؟ حق تعالی تو را قیمت عظیم کرده است؛ می‌فرماید که: ﴿اِ‌نَّ اللهَ اشْتَری مِنَ الْمُؤْمِنِیْنَ اَنْفُسَهُمْ وَ اَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّهَ﴾ (توبه، ۱۱۱) تو به قیمت ورای دو جهانی چه کنم قدر خود نمی‌دانی مفروش خویش ارزان که تو بس گرانبهایی. آمدیم بهانه می‌آ‌وری که: «من خود را به کارهای عالی صرف می‌کنم، علوم فقه و حکمت و منطق و نجوم و طب و غیره تحصیل می‌کنم» آخر این همه برای توست. اگر فقه است برای آن است تا کسی از دست تو نان نرباید و جامه‌ات را نَکَند و تو را نکشد تا تو به سلامت باشی، و اگر نجوم است احوال فلک و تأثیر آن در زمین از ارزانی و گرانی و امن و خوف همه تعلق به احوال تو دارد، هم برای توست. و اگر ستاره است از سعد و نحس و به طالع تو تعلّق دارد، هم برای توست. چون تأمّل کنی، اصل تو باشی و این‌ها همه فرع تو. می‌گویند پادشاهی پسر خود را به جماعتی اهل هنر سپرده بود تا او را از علوم نجوم و رمل و غیره آموخته بودند و استاد تمام گشته، با کمالِ کودنی و بلادت [=کندذهنی]. روزی پادشاه انگشتری در مشت گرفت، فرزند خود را امتحان کرد که «بیا بگو در مشت چه دارم.» گفت: «آنچه داری گِرد است و زرد است و مُجَوَّف [=میان‌تهی] است.» گفت: «چون نشان‌های راست دادی، پس حکم کن که آن چه چیز باشد.» گفت: «می‌باید که غربیل باشد.» گفت: «آخر این چندین نشان‌های دقیق را که عقول در آن حیران شوند دادی از قوت تحصیل و دانش، این قدر بر تو چون فوت شد که در مشت غربیل نگنجد؟» اکنون هم‌چنین علمای اهل زمان در علوم موی­می‌شکافند، و چیزهای دیگر را که به ایشان تعلق ندارد بغایت دانسته‌اند و ایشان را بر آن احاطت کلی گشته، و[لی] آن‌چه مهم است و به او نزدیک‌تر از همه‌ آن است خودی اوست و خودی خود را نمی‌داند. آدمی اُسطرلاب حق است اما منجّمی باید که اسطرلاب را بداند. پس اسطرلاب در حقّ منجّم سودمندست که مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ.» (مولانا، فیه ما فیه) ↑۱۷ آن مهارت‌ها که بدان‌ها غرّه بودیم، طنابی بود بر گردن‌مان. (برگرفته از آیه‌ی ۵ سوره‌ی مَسَد) ↑۱۸ وَداد: دوستی و مهربانی ↑۱۹ سگ «شامّه‌ای» خوب دارد و «صاحب» خویش را می‌شناسد و نماد حق‌شناسی، وفاداری و نگاهبانی و بیداری به شب (و در غفلتِ مردمان) است. ↑۲۰ «خداست که معبودی جز او نیست؛ زنده است و برپادارنده[ی هستی]؛ نه خوابی سبک او را فرامی‌گیرد و نه خواب گران؛ آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است از آنِ اوست…» (بخشی از آیه‌الکرسی: آیه ۲۵۵ سوره‌ی بقره) ↑۲۱ روزِ بار: روزِ بار یافتن و شرفیابی (به درگاهِ بزرگی) ↑۲۲ برای درک بهترِ حال و وضع چنین کسی، و «شرمِ» شاه از وی، بنگرید به مناجاتِ او که در پایان متن آمده است ↑۲۳ «بر بهترین فردِ این امّت نیز از عذاب خدا ایمن مباش، که خدای سبحان فرموده: «از مکر [و کیفر] خدا، جز زیان‌کاران خود را ایمن نمی‌پندارند [سوره‌ی اعراف، آیه ۹۹]» و برای بدترین فرد این امّت نیز از رحمتِ خدا نومید مباش که خدای سبحان فرموده: «از رحمت خدا، جز گروه کافران کسی نومید نمی‌شود.» [سوره‌ی یوسف، آیه ۸۷] (علی(ع)، نهج‌البلاغه، حکمت ۳۷۷)‌ «هر که بر این باور باشد که از دیگران برتر است، او در شمار مستکبران است.» حفص بن غیاث می‌گوید: «عرض کردم: اگر گناهکاری را ببیند و به سببِ بی‌گناهی و پاکدامنیِ خود، خویشتن را از او برتر بداند چه؟» فرمود: «هیهات! هیهات! چه بسا که او آمرزیده شود امّا تو را برای حسابرسی نگه دارند؛ مگر حکایتِ جادوگرانِ موسی(ع) را نمی‌دانی؟» (حدیثی از امام صادق(ع) ) ↑۲۴ «[…] و [این‌ها] برای این است که خداوند آنچه در دل‌های شماست، [در عمل] بیازماید، و آنچه را که در قلب‌های شماست پاک گرداند؛ و خداوند به راز سینه‌ها آگاه است.» (سوره‌ی آل‌عمران، آیه‌ی ۱۵۴) ↑۲۵ گفته‌اند که: غیرت از لازمه‌های محبت است؛ مهربانی و رحمتِ خداوند بر خلق، موجب می‌شود که تباه‌شدنِ زندگیِ آن‌ها در پرستشِ دنیا و مردمان و بت‌واره‌ها، و محرومیت ایشان از خویش و رحمتِ ویژه‌اش (که برای آن آفریده‌ست‌شان) را مکروه بدارد و حتی در دل مؤمنان، هر تصویر و تصوّرِ خطا از خود را بشکند و آن‌ها را به حقیقت و قربِ خویش فراکشد. غیرت او در جهان و جهانیان نیز تجلّی یافته، که در زندگی، ما را از نابسندگی‌شان‌ آگاه می‌کنند و به فراترِ خود، به سوی رحمان، پروردگار عالمیان، دلالت می‌نمایند: «[…] و هیچ چیز نیست مگر که به ستایش او را تسبیح می‌گوید…» (سوره‌ی اِسراء، آیه‌ی ۴۴) «پس پاک و منزّه است آن کس که ملکوت و هستیِ هر چیزی به دستِ اوست، و به سوی اوست که بازگردانیده می‌شوید.» (سوره‌ی یس، آیه‌ی ۸۳) جمله عالَم زان غیور آمد که حق برد در غیرت بر این عالم سَبَق او چو جان است و جهان چون کالبَد کالبد از جان پذیرد نیک و بد شاه را غیرت بُوَد بر هر که او بو گُزینَد، بعد از آن‌که دید رو ↑۲۶ «جز از گناه خویش مترس و جز به پروردگار خود امید مبند.» (امیرالمؤمنین علی(ع)) ای دل چه اندیشیده‌ای در عذرِ آن تقصیرها زان سوی او چندان وفا، زین سوی تو چندین جفا زان سوی او چندان کَرَم، زین سو خلاف و بیش‌وکم زان سوی او چندان نِعَم، زین سوی تو چندین خطا زین سوی تو چندین حسد، چندین خیال و ظنِّ بد زان سوی او چندان کشش، چندان چشش، چندان عطا چندین چشش از بهرِ چه؟ تا جانِ تلخ‌ات خوش شود چندین کشش از بهرِ چه؟ تا دررسی در اولیا از بد پشیمان می‌شوی، الله‌گویان می‌شوی آن دم تو را او می‌کِشد تا وارهاند مر تو را از جرم ترسان می‌شوی، وز چاره پُرسان می‌شوی آن لحظه ترساننده را با خود نمی‌بینی چرا؟ […] اندر جهان هر آدمی باشد فدای یار خود یارِ یکی انبانِ خون، یار یکی شمسِ ضیا چون هر کسی در خوردِ خود، یاری گزید از نیک و بد ما را دریغ آید که خود فانی کنیم از بهرِ «لا» روزی یکی همراه شد با بایزید اندر رهی پس بایزیدش گفت: «چه پیشه گُزیدی ای دغا؟» گفتا که: «من خربنده‌ام» پس بایزیدش گفت: «رو! یا رب خرش را مرگ ده تا او شود بنده‌ی خدا» (مولانا، غزلیات شمس تبریزی) ↑۲۷ مُشیر: ارشادکننده، هدایت‌گر ↑۲۸ یَرانا لانراهُ: ما را می‌بیند و او را نمی‌بینیم ↑۲۹ توجّه و دلبستگی ما نسبت به اسباب و علّت‌ها، چشمان‌مان را (از دیدن تو) بسته است ↑۳۰ بَهیّ: زیبا ↑۳۱ کمال نیکوکاری در اتمام (و به نهایت رساندنِ) آن است ↑۳۲ «پروردگارا، در عرصه‌ی محشر نور [ایمان] ما را به کمال رسان و ما را از [عواقبِ] اعمالِ رسواکننده نجات‌ بخش.» «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، به خدا بازگردید و توبه کنید؛ توبه‌ای راستین. امید است که پروردگارتان بدی‌هایتان را از شما بزُداید و شما را به باغ‌هایی که از زیر [درختانِ] آن جویبارها روان است درآوَرَد. در آن روز خداوند پیامبر [ـِ خود] و کسانی را که با او ایمان آورده بودند [با خُلف وعده] خوار نمی‌گرداند: نور [ایمان و کردار نیک]شان از پیشاپیشِ آن‌ها و سمت راست‌شان به سرعت پیش می‌رود [و ایشان را به قربِ الهی می‌بَرَد]. می‌گویند: پروردگارا، نور ما را برای ما کامل گردان و [با زدودن گناه از دل‌هایمان] ما را مورد مغفرت قرار ده، که تو بر هر کار توانایی.» (سوره‌ی تحریم، آیه‌ی ۸)] ↑۳۳ «[…] و تأویل آن [آیات و نشانه‌ها] را جز خداوند نمی‌داند، و ریشه‌دارانِ در دانش می‌گویند: «ما بدان ایمان آوردیم؛ همه از جانب پروردگار ماست». و جز خردمندان این حقیقت را درنمی‌یابد؛ [می‌گویند:] پروردگارا، پس از آن‌که ما را هدایت کردی، دل‌هایمان را دستخوشِ انحراف مگردان، و از جانبِ خود رحمتی بر ما ارزانی دار که بسیار بخشنده تویی؛ پروردگارا، به یقین، تو در روزی که هیچ تردیدی در آن نیست، گردآورنده‌ی [جمله‌ی] مردمانی. [این وعده‌ی خداست و] قطعاً خداوند در وعده‌ [ی خود] خلاف نمی‌کند.» (سوره‌ی آل‌عمران، آیات ۷ تا ۹) ↑۳۴ نَکال: عقوبت و شکنجه‌ی سخت ↑۳۵ بر سبزه‌ی تازه‌رُسته‌ی ایمان او، آبی از لطف و عنایت خویش زن ↑۳۶ امام علی(ع) در دعایی که به کمیل آموخت می‌فرماید: «معبود من! سرورِ من و مولای من! گیرم که بر کیفر تو شکیبا باشم اما چگونه بر دوریِ تو شکیبایی کنم؟»‌ از همان دعاست: «معبودِ من! سرور من! پروردگارم! آیا به راستی تو چنانی که مرا به «آتش» خود عذاب کنی و حال آن‌که به یگانگی تو باور دارم و دلم تو را شناخته و زبانم به یاد تو گویا شده و نهادم به دوستیِ تو پیوند خورده؟ …چه دور است [این گمان از تو]! تو بزرگوارتر از آنی که آن کس را که پرورده‌ای به تباهی کشی، یا آن که پناهش داده‌ای را دور و آواره سازی، و یا کسی را که خود سرپرستی کرده‌ای و به او رحمت آورده‌ای [بی‌سببی] به بلا[ی دوری از خویش] واگذار کنی. …آیا چنین است که آتش را بر دل‌هایی قاهر می‌سازی که از روی یقین به الوهیتِ تو اعتراف آورده‌اند… و با اذعان [به خطای خویش] از تو درخواست آمرزش [=پاکیزه‌شدنِ دل از گناهان، و از غیر تو] دارند؟ [نه!] چنین گمانی به تو نیست، و با وجود فضل [و فزون‌بخشیِ] تو، چنین خبری از تو نیافته‌ایم ای کریم [بزرگوار]، ای پروردگار.» (برگرفته از «زبده‌ی مفاتیح‌ الجنان»، گردآوری شیخ عباس قمی، ترجمه‌ی کریم زمانی، انتشارات اطلاعات، تهران ۱۳۸۰) ↑۳۷ هر چیزی جز خدا، باطل است. «باطل» نقیض حقّ، و به معنای چیزی است که پس از بررسی‌کردن و سنجش، معلوم شود که اعتبار و ثباتی ندارد. بنا بر سخنِ علامه طباطبایی «بطلانِ چیزی بدان معناست که انسان برای آن چیز یک نوع وجود و واقعیت فرض کند، اما وقتی با واقع امر و حقیقت تطبیق‌اش کند یا آن را بسنجد، ببیند که آن‌طور که فرض شده نیست.» باطل به معنای پوچ، بیهوده، فاقدِ اثری مطلوب، و غیرواقعی است.‌ «پس چون امر خدا دررسد، به حق داوری می‌شود، و آن‌جاست که باطل‌کاران زیان می‌بینند.» (سوره‌ی غافر، آیه‌ی ۷۸) «این[ها همه] بدان جهت است که خدا خودْ حقّ است. و غیر از او هر چه می‌خوانند باطل است، و خداوند همان بلندمرتبه‌[ی منزّه از هر کاستی] و بزرگ [و دارای کمالات] است. (سوره‌ی لقمان، آیه‌ی ۳۰) «[…] آیات مرا به بهایی ناچیز مفروشید و تنها از من پروا کنید. و حق را به باطل درنیامیزید [و خلط و مشتبه نکنید] و حقیقت را- با آن‌که خود می‌دانید- کتمان نکنید.» (سوره‌ی بقره، آیات ۴۱ و ۴۲) نیز بنگرید به آیات ۵۳ و ۵۴ سوره‌ی فُصّلت (پانوشت ۸) ↑۳۸ رَشَد: صواب، درست، هدایت در طریق حق. برای فهم بهترِ مفهومِ مصرعِ «باطل‌اند و می‌نمایندم رَشَد» بنگرید به آیه‌ی ۳۹ سوره‌ی نور: «[…] چون سرابی در زمینی هموار که تشنه آن را آبی پندارد، تا چون بدان رسد آن را چیزی نیابد و خدا را نزدِ خویش یابد[…]» و آیات ۷۳ و ۷۴ سوره‌ی غافر: «آن‌گاه به آنها گفته می‌شود: «آن‌چه را در برابر خدا [با او] شریک می‌ساختید کجایند؟» می‌گویند: «گم‌شان کردیم، بلکه ما پیشتر [هم] چیزی را نمی‌خواندیم» […]». ↑۳۹ «[…] تا آنجا که زمین با تمامی فراخی‌اش بر آنان تنگ گردید، و از خود نیز به تنگ آمدند و دانستند که پناهی از خدا جز به سوی او نیست. پس [به رحمت خویش] به ایشان بازآمد تا توبه کنند. بی‌تردید خداوند همان توبه‌پذیر مهربان است.» (سوره توبه، آیه ۱۱۸)‌ «و اگر از شیطان وسوسه‌ای به تو رسد، به خدا پناه بر که او شنوای داناست. در حقیقت کسانی که پروا[ی او] دارند، چون وسوسه‌ای از جانب شیطان بدیشان رسد [و به گِرد قلب ایشان بگردد تا در آن جای گیرد، خدا را] یاد می‌کنند و به‌ناگاه بینا می‌شوند.» (سوره‌ی اعراف، آیات ۲۰۰ و ۲۰۱) ↑۴۰ «[یوسف] گفت: «پروردگارا، زندان برای من دوست‌داشتنی‌تر است از آن‌چه مرا به آن می‌خوانند، و اگر نیرنگِ آنان را از من بازنگردانی، به سوی آنان خواهم گرایید و از نادانان خواهم شد.» پس پروردگارش او را اجابت کرد و نیرنگِ آنان را از او بگردانید. آری او شنوای داناست.» (سوره‌ی یوسف، آیات ۳۳ و ۳۴)‌ «ما خبرشان را بر تو درست [و به حق] حکایت می‌کنیم: آنان جوانانی بودند که به پروردگارشان ایمان آورده بودند و بر هدایت‌شان افزودیم. و دل‌هایشان را استوار گردانیدیم آن‌گاه که برخاستند و گفتند: «پروردگار ما، پروردگار آسمان و زمین است. جز او هرگز معبودی را نخواهیم خواند، که در این صورت قطعاً ناصواب گفته‌ایم. این قوم ما جز او معبودانی اختیار کرده‌اند. چرا بر [حقانیّت] آن‌ها برهانی آشکار نمی‌آورند؟ پس کیست ستمکارتر از آن کس که بر خدا دروغ می‌بندد؟» و چون از آنان و آنچه جز خدا می‌پرستند کناره گرفتید، پس به غار پناه جویید، تا پروردگارتان از رحمت خود بر شما بگستراند و برای شما در کارتان گشایشی فراهم سازد.» (سوره‌ی کهف، آیات ۱۳ تا ۱۶) The post نام واقعی هر چیز (حکایت سلطان محمود و شب‌دزدان) first appeared on دیدار.
ترانه دختری نوجوان از خانواده‌ای ساده و پایین‌شهری که برای زندگی و دفاع از کرامت و ارزشِ خویش می‌کوشد. The post نگاهی به فیلم «من ترانه ۱۵ سال دارم» first appeared on دیدار.
دریافت متن نگاهی به فیلم «من ترانه ۱۵ سال دارم» کارگردان: رسول صدر عاملی سال تولید: ۱۳۸۰ زمان: ۱۰۰ دقیقه ژانر: درام خلاصه فیلم: ترانه، دختری نوجوان، که مادرش از دنیا رفته و پدرش در زندان است، در کنار مادربزرگ پیرش زندگی می‌کند. او در کنار تحصیل، کار می‌کند و بخشی از هزینه‌های زندگی را خودْ تأمین می‌کند. زندگیِ آرام اما دشوارِ ترانه وقتی پیچیده‌تر می‌شود که او با امیر آشنا می‌شود و از او پیشنهاد ازدواج دریافت می‌کند. امیر از خانواده‌ای مرفّه و متموّل است و مادرش با ازدواج او با ترانه مخالف است… . «من ترانه پانزده سال دارم» داستانِ فراز و نشیب‌های زندگیِ ترانه است؛ دختری نوجوان از خانواده‌ای ساده و پایین‌شهری که برای زندگی وَ دفاع از کرامت وُ ارزشِ خویش می‌کوشد. *** کارگردان فیلم، رسول صدر عاملی، سه‌گانه‌ای سینمایی با محوریتِ مشکلات و مسائلِ دخترانِ نوجوان ساخته است: «دختری با کفش‌های کتانی» (۱۳۷۷)؛ روایت دختری به نام «تداعی» که از خانه فرار کرده است. «من ترانه ۱۵ سال دارم» (۱۳۸۰) «دیشب باباتو دیدم آیدا» (۱۳۸۳)؛ ماجرای دختری که متوجه روابط پدرش با زنی غریبه می‌شود.(۱)جهت مطالعه‌ی بیش‌تر درباره‌ی فیلم «من ترانه پانزده‌ سال دارم» و سینمای رسول صدر عاملی از جمله می‌توانید مراجعه کنید به مطلبی خواندنی با عنوان «من ترانه پانزده سال دارم یا چگونه قربانی نباشیم» به آدرس روبه‌رو: (https://pastishow.ir/من-ترانه،-۱۵-سال-دارم/ ) در این سه‌گانه بی‌شک «من ترانه ۱۵ سال دارم»، موفق‌ترین آن‌هاست. نکاتی درباره‌ی فیلم: رسول صدر عاملی، کارگردان، درباره‌ی فیلم «من ترانه ۱۵ سال دارم» می‌گوید: «در این فیلم دختر نوجوانی را تصویر کردم که جامعه سعی دارد به انواع مختلف وی را تحقیر کند و ناتوان جلوه دهد. اما او با درایت و تکیه بر احساسات خود […]، در مقابل مشکلات مقاومت می‌کند؛ صدر عاملی در بخشی از صحبت‌های خود درباره‌ی فیلم می‌گوید: «شخصیت ترانه، خوب است و خوب باقی می‌ماند اما آیا این شخصیتْ مابه‌ازاءِ بیرونی در جامعه دارد؟ من معتقدم [شاید] ترانه در واقعیت وجود ندارد. اگر ما این شخصیت را دوست داریم به دلیل این است که مایل‌ایم وی در دنیای واقعی وجود داشته باشد.» […] [این پرسش که] «آیا ترانه بعد از پایانِ [فیلم] (یعنی در ادامه‌ی مسیر زندگی خود) باز هم می‌تواند مقاومت کند(۲)صدر عاملی در بخشی از صحبت‌های خود درباره‌ی فیلم می‌گوید: «شخصیت ترانه، خوب است و خوب باقی می‌ماند اما آیا این شخصیتْ مابه‌ازاءِ بیرونی در جامعه دارد؟ من معتقدم [شاید] ترانه در واقعیت وجود ندارد. اگر ما این شخصیت را دوست داریم به دلیل این است که مایل‌ایم وی در دنیای واقعی وجود داشته باشد.» » [هم‌چنان پابرجاست]. […] سعی کردم با ترانه، به نوعی، الگویی رفتاری برای نوجوانِ ایرانی در قبال مشکلاتِ اجتماعی ترسیم کنم؛ الگویی که همواره در تلاش است و امیدوار به آینده.»(۳)https://cinemacinema.ir/?p=91310 پاورقی[+] پاورقی ↑۱ جهت مطالعه‌ی بیش‌تر درباره‌ی فیلم «من ترانه پانزده‌ سال دارم» و سینمای رسول صدر عاملی از جمله می‌توانید مراجعه کنید به مطلبی خواندنی با عنوان «من ترانه پانزده سال دارم یا چگونه قربانی نباشیم» به آدرس روبه‌رو: (https://pastishow.ir/من-ترانه،-۱۵-سال-دارم/ ↑۲ صدر عاملی در بخشی از صحبت‌های خود درباره‌ی فیلم می‌گوید: «شخصیت ترانه، خوب است و خوب باقی می‌ماند اما آیا این شخصیتْ مابه‌ازاءِ بیرونی در جامعه دارد؟ من معتقدم [شاید] ترانه در واقعیت وجود ندارد. اگر ما این شخصیت را دوست داریم به دلیل این است که مایل‌ایم وی در دنیای واقعی وجود داشته باشد.» ↑۳ https://cinemacinema.ir/?p=91310 The post نگاهی به فیلم «من ترانه ۱۵ سال دارم» first appeared on دیدار.
مردم به انقلاب و به آینده ایمان داشتند و احساس می‌کردند ناگهان به عصر برابری و آزادی راه یافته‌اند. انسان‌ها مثل انسان رفتار می‌کردند، نه پیچ‌ومهره‌ی ماشین سرمایه‌داری. The post به یاد کاتالونیا first appeared on دیدار.
دریافت متن «به یاد کاتالونیا» […] کسی که مستقیماً از انگلستان می‌آمد، سخت تحت تاثیر چهره‌ی شگفت‌انگیز بارسلونا قرار می‌گرفت… پیشخدمت‌ها و فروشندگانْ راست‌ و مستقیم به طرف مقابل‌شان نگاه می‌کردند و رفتارشان نشان می‌داد او را مساوی با خود می‌دانند. شیوه‌های چاکرانه و رسمی در خطاب و گفتار از بین رفته بود. هیچ کس نمی‌گفت «آقا» یا «جناب» یا حتی شما. همه همدیگر را «رفیق» و «تو» خطاب می‌کردند… خیلی چیزها بود که نمی‌فهمیدم یا از بعضی جهات دوست نداشتم ولی بلافاصله تا این اندازه پی بردم که می‌ارزد انسان در هواداری از چنین وضعی حتی دست به جنگ بزند… همراه با همه‌ی این‌ها بوی شوم جنگ به مشام می‌خورد. از ترس حمله‌ی هوایی، شب‌ها در معابر روشنایی درستی وجود نداشت. مغازه‌ها اغلب فقیر و نیمه‌تهی بودند. گوشت کمیاب و شیر تقریباً نایاب بود… کمبود نان به‌شدت احساس می‌شد. طول صف‌های نان… به چند صد متر می‌رسید. با این حال تا جایی که می‌شد دید، مردم راضی و امیدوار بودند. بیکاری وجود نداشت. هزینه‌ی زندگی فوق‌العاده پایین بود. بینوا و مستمند به‌ندرت پیدا می‌شد و کسی گدایی نمی‌کرد. مهم‌تر از همه این‌که مردم به انقلاب و به آینده ایمان داشتند و احساس می‌کردند ناگهان به عصر برابری و آزادی راه یافته‌اند. انسان‌ها مثل انسان رفتار می‌کردند، نه پیچ‌ومهره‌ی ماشین سرمایه‌داری. … در خیابان‌ها پوسترهایی به چشم می‌خورد که در آن از تن‌فروش‌ها درخواست شده بود دست از روسپیگری بردارند. البته از نظر مردمِ بی‌شرمِ کشورهای انگلیسی‌زبان که به استهزاء و دست‌انداختنِ دیگران عادت‌کرده‌اند، ترحم‌انگیز بود که چه‌طور این اسپانیایی‌های آرمان‌گرا عبارات و واژه‌های مبتذل و پیش‌پاافتاده‌ی انقلابی را به معنای مطلق می‌گیرند. [و باور می‌کنند]. … تا آن زمان نظام چریکی دست‌نخورده حفظ شده بود. نکته‌ی اساسی در این نظام، برابری اجتماعی در میان افسران و سربازان بود. همه از ژنرال تا پایین‌ترین سرباز حقوق‌شان یکسان بود، همان غذا را می‌خوردند، همان لباس را می‌پوشیدند و برپایه‌ی تساوی کامل با هم معاشرت می‌کردند. اگر دلت می‌خواست با دست به پشت ژنرال فرمانده لشکر بزنی و از او یک سیگار بخواهی، مانعی نداشت و هیچ‌کس هم از این کار تعجبی نمی‌کرد. ظاهرا هر نیروی چریکی برپایه‌ی دموکراسی استوار بود و سلسله‌مراتب در آن راه نداشت. البته برای همه بدیهی بود که از دستور باید اطاعت کرد ولی در عین حال همه می‌دانستند که این دستور از رفیق به رفیق صادر می‌شود، نه از رئیس به مرئوس… تا آن هنگام چیزی از این نزدیک‌تر به مساوات مطلق ندیده بودم و فکر نمی‌کردم حتی در این حد هم در زمان جنگ امکان‌پذیر باشد. باید اعتراف کنم که در نگاه اول از وضع جبهه وحشت کردم. چه‌طور امکان داشت چنین ارتشی در جنگ پیروز شود؟ … [امّا دیدم] انضباط «انقلابی» و مبتنی بر دموکراسی عملاً بیش از آن‌که ممکن است انتظار برود قابل‌اعتماد است. در یک ارتش کارگری انضباط با کمال میل و رضایت خاطر مراعات می‌شود… در یک ارتش بورژوا و متشکل از سرباز و افسر وظیفه، انضباط نهایتاً بر ترس مبتنی است… انضباط «انقلابی» وابسته به آگاهی سیاسی است؛ یعنی این‌که شخص بفهمد چرا باید از دستور اطاعت کند. درست است که گسترش و جا اُفتادنِ این فهم و آگاهی به زمان نیاز دارد، ولی از آن طرف هم، مثل همین، برای این‌که یک فرد انسانی با مشق نظامی و تمرین در سربازخانه به ماشین خودکار بدل شود، باید وقت صرف کرد. … اوایل از آشفتگی وضع و آموزش‌نیافتگی افراد و این‌که اغلب می‌بایست پنج دقیقه چانه بزنی تا کسی از فرمان اطاعت کند، به‌شدت تعجب می‌کردم و خشمگین می‌شدم. اما تصورات و افکار من همه مربوط به ارتش انگلیس بود. نیروهای چریک اسپانیا به‌هیچ‌وجه مانند ارتش انگلیس نبودند. و با توجه به اوضاع و احوال، از آن‌چه واقعا ممکن بود انتظار داشت نیز به‌مراتب بهتر از آب درآمدند. به یاد کاتالونیا(۱)جرج ارول، «به یاد کاتالونیا»، ترجمه عزت‌الله فولادوند، انتشارات خوارزمی، ۱۳۷۳، چاپ دوم، صص ۳۰-۳۳ و ۵۷-۵۹. <img class=" wp-image-8217 aligncenter" src="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/03_brigades1-300x205.jpg" alt="" width="858" height="586" srcset="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/03_brigades1-300x205.jpg 300w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/03_brigades1-1024x701.jpg 1024w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/03_brigades1-768x526.jpg 768w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/03_brigades1-130x90.jpg 130w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/03_brigades1.jpg 1100w" sizes="(max-width: 858px) 100vw, 858px" /> <img class=" wp-image-8218 aligncenter" src="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/Nurses-from-the-British-based-Spanish-Medical-Aid-Committee.--300x204.jpg" alt="" width="856" height="582" srcset="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/Nurses-from-the-British-based-Spanish-Medical-Aid-Committee.--300x204.jpg 300w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/Nurses-from-the-British-based-Spanish-Medical-Aid-Committee.--1024x696.jpg 1024w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/Nurses-from-the-British-based-Spanish-Medical-Aid-Committee.--768x522.jpg 768w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/Nurses-from-the-British-based-Spanish-Medical-Aid-Committee.--1536x1044.jpg 1536w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/Nurses-from-the-British-based-Spanish-Medical-Aid-Committee.-.jpg 1760w" sizes="(max-width: 856px) 100vw, 856px" /> <img class="wp-image-8005 aligncenter" src="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/international-brigades1-300x167.jpg" alt="" width="853" height="475" srcset="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/international-brigades1-300x167.jpg 300w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/international-brigades1-1024x570.jpg 1024w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/international-brigades1-768x427.jpg 768w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/international-brigades1-1536x855.jpg 1536w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/international-brigades1-800x445.jpg 800w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/international-brigades1.jpg 1952w" sizes="(max-width: 853px) 100vw, 853px" /> <img class=" wp-image-8216 aligncenter" src="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/Bronze-plaque-honoring-the-British-soldiers-of-the-International-Brigades-who-died-defending-the-Spanish-Republic-at-the-monument-on-Hill-705-Serra-de-Pandols.-300x220.jpg" alt="" width="851" height="624" srcset="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/Bronze-plaque-honoring-the-British-soldiers-of-the-International-Brigades-who-died-defending-the-Spanish-Republic-at-the-monument-on-Hill-705-Serra-de-Pandols.-300x220.jpg 300w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/Bronze-plaque-honoring-the-British-soldiers-of-the-International-Brigades-who-died-defending-the-Spanish-Republic-at-the-monument-on-Hill-705-Serra-de-Pandols.-1024x750.jpg 1024w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/Bronze-plaque-honoring-the-British-soldiers-of-the-International-Brigades-who-died-defending-the-Spanish-Republic-at-the-monument-on-Hill-705-Serra-de-Pandols.-768x562.jpg 768w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2023/01/Bronze-plaque-honoring-the-British-soldiers-of-the-International-Brigades-who-died-defending-the-Spanish-Republic-at-the-monument-on-Hill-705-Serra-de-Pandols..jpg 1418w" sizes="(max-width: 851px) 100vw, 851px" /> پاورقی[+] پاورقی ↑۱ جرج ارول، «به یاد کاتالونیا»، ترجمه عزت‌الله فولادوند، انتشارات خوارزمی، ۱۳۷۳، چاپ دوم، صص ۳۰-۳۳ و ۵۷-۵۹. The post به یاد کاتالونیا first appeared on دیدار.
می‌توانم بگویم اگر آس‌و‌پاس شوید، این است دنیایی که انتظارتان را می‌کشد. بعضی روزها دلم می‌خواهد این دنیا را جامع‌تر بشناسم. در حال حاضر، حس می کنم چیزی بیش از لایه‌ی سطحی فقر را ندیده‌ام. The post خیره به آسمان first appeared on دیدار.
دریافت متن «خیره به آسمان» هفت بُرش از کتاب «آس‌وپاس در پاریس و لندن» نوشته‌ی جورج اورول برش (۱): «…خیلی‌های دیگر هم بودند که زندگی‌هایشان همین‌قدر عجیب‌وغریب‌ بود: موسیو ژوله، اهل رومانی که یک چشمش شیشه‌ای بود اما انکار می‌کرد؛ فوره‌ی سنگ‌تراش اهل لیموزین؛ روکول خسیس (که وقتی من به هتل آمدم، او مرده بود)؛ و لورن پیر لباس‌کهنه‌فروش که امضایش را از روی تکه‌کاغذی که همیشه در جیب داشت کپی می‌کرد. اگر آدم وقت داشت و زندگی‌نامه‌ی بعضی از آن‌ها را می‌نوشت، کار مفرحی می‌شد. این‌که سعی می‌کنم آدم‌های محله‌مان را توصیف کنم صرفاً از سر کنجکاوی یا جالب‌بودن‌شان نیست، بلکه به این دلیل است که آن‌ها بخشی از داستان من هستند. من درباره‌ی فقر می‌نویسم و اولین برخوردم با فقر در این محله بود. این محله، با کثیفی‌ها و زندگی‌های غیرعادی‌اش، پیش از هر چیز یک کلاس درس درباره‌ی فقر بود و بعد هم محیطی که تجربیات خود من در آن شکل می‌گرفت. به این دلیل است که سعی می‌کنم تصویری حدودی از زندگی در آن‌جا بسازم.» * * * برش (۲): مرد ایتالیایی کرایه را داد و شش شب در هتل ماند. در طول این مدت موفق شد از روی کلیدهای هتل یک‌سری یدکی بسازد و شب آخر به ده دوازده تا از اتاق‌های هتل دستبرد زد، از جمله اتاق من. خوشبختانه پول‌های توی جیبم را دیگر پیدا نکرده بود و بنابراین من بی‌پولِ مطلق نشدم. فقط چهل و هفت فرانک برایم باقی ماند. این اتفاق مُهر پایانی بود بر برنامه‌ی من برای گشتن دنبال کار. حالا مجبور بودم با حدود شش فرانک در روز زندگی کنم و این جایی برای فکر کردن به چیز دیگری باقی نمی‌گذاشت. از این‌جا بود که تجربه‌ی من از فقر آغاز شد. […] اولین برخوردهایتان با فقر یکسره عجيب و غريب است. خیلی به فقر فکر کرده‌اید؛ چیزی بوده که همه‌ی زندگی‌تان از آن می‌ترسیده‌اید؛ چیزی که می‌دانستید دیر یا زود سرتان خواهد آمد، و با این حال با آن‌چه فکر می‌کردید زمین تا آسمان متفاوت است. فکر می‌کردید فقر خیلی ساده و بدون پیچیدگی خواهد بود، اما به طرز غریبی پیچیده است. فکر می‌کردید وحشتناک خواهد بود، اما صرفا فلاکت‌بار و ملال‌آور است. […] مثلاً پنهانکاری‌ای را که همراه فقر می‌آید کشف می‌کنید. با یک ضربه ناگهانی تبدیل شده‌اید به فردی با شش فرانک درآمد. در روز. اما البته که شجاعت پذیرش آن را ندارید و باید وانمود کنید زندگی‌تان به روال همیشه است. این مسئله از همان ابتدا شما را در دامی از دروغ‌هايتان گیر می‌اندازد؛ دروغ‌هایی که حتی با توسل به آن‌ها هم به سختی می‌توانید از مخمصه نجات پیدا کنید. دیگر لباس‌هایتان را به رختشویی نمی‌دهید. صاحب رختشویی شما را در خیابان گیر می‌اندازد و ازتان می‌پرسد چرا؟ شما زیر لب جواب نامفهومی می‌دهید و او فکر می‌کند شما لباس‌هایتان را به رختشویی دیگری می‌برید و تا ابد دشمن‌تان می‌شود. توتون فروش مدام ازتان می‌پرسد چرا سیگارتان را کم کرده‌اید… همه‌ی روز مشغول دروغ‌گفتن هستید… غذای شما می‌شود نان و مارگارین [=کره گیاهی] یا نان و شراب. […] ملالی را که بخش جدایی‌ناپذیر فقر است کشف می‌کنید؛ زمان‌هایی که هیچ کاری ندارید بکنید و چون غذا نخورده‌اید، سرتان را هم نمی‌توانید به چیزی گرم کنید. نصف روز روی تخت دراز می‌کشید و حسی شبیه اسکلت جوان در شعر بودلر دارید. این است زندگی با شش فرانک در روز، آدم می‌تواند همین طور بنویسد، اما همه‌اش شبیه همین‌هاست. هزاران نفر در پاریس این‌طوری زندگی می‌کنند: هنرمندها و دانشجویانی که جان می‌کنند، فاحشه‌ها وقتی بخت با آن‌ها یار نیست، آدم‌های بیکار جورواجور. این است حومه‌ی فقرزده. من حدود سه هفته این طوری زندگی کردم. چهل‌وهفت فرانكم خیلی زود تمام شد و هر خاکی می‌خواستم به سرم بریزم، باید با همان هفته‌ای سی‌وشش فرانکی می‌ریختم که از تدریس در می‌آوردم. […] این سه هفته‌ی فلاکت‌بار و ناخوشایند گذشت و ظاهراً اوضاع بدتری هم در راه بود، چون موعد اجاره‌ام هم به زودی سر می‌آمد. با وجود این، اوضاعم خیلی بهتر از آن چیزی بود که انتظارش را داشتم. در واقع وقتی شما فقیر می‌شوید، به کشفی می‌رسید که مهم تر از بعضی اکتشافات دیگر شماست. شما ملال و دردسرهای حقیر و آغاز گرسنگی را کشف می‌کنید، اما خاصیت رهایی‌بخش فقر هم بر شما آشکار می‌شود: این واقعیت که فقر آینده را از بین می‌برد. این حرف کم و بیش واقعیت دارد که هر چقدر پول‌تان کمتر باشد، نگرانی‌تان هم کمتر است. وقتی از دار دنیا سیصد فرانک دارید، بُزدلانه‌ترین ترس‌ها احاطه‌تان می‌کند. وقتی فقط سه فرانک دارید، همه چیز برایتان على‌السویه است، چون این سه فرانک شما را تا فردا زنده نگه می‌دارد و اساساً نمی‌توانید به بعد از فردا فکر کنید. حوصله‌تان سررفته، اما ترسی ندارید. افكار مبهمی در سرتان می‌چرخد: «قاعدتاً تا یکی دو روز آینده از گرسنگی می‌میرم. هولناک است، نه؟» و بعد ذهن‌تان به موضوعات دیگری پرت می‌شود. به گمانم نان و مارگارین مقداری هم ماده‌ی بی‌حس‌کننده در خودش دارد. و حس دیگری هم به همراه فقر به آدم دست می‌دهد که بسیار مایه‌ی دلگرمی است. فکر می‌کنم هر کسی که بی‌پول شده این حس را تجربه کرده است. این‌که ببینی بالاخره پاک مفلس و آس‌وپاس شده‌ای، یک جور حسِ آرامش و حتی لذت به آدم می‌دهد. بارها و بارها از بدبختی حرف‌ زده‌اید؛ حالا بفرمایید، این هم بدبختی… شما می‌توانید از پس‌اش بربیایید. این واقعیت کُلّی از اضطراب آدم کم می‌کند. * * * برش (۳): …خیلی سریع مشغول کار شدم. از هفت صبح تا یک ربع به نُهِ شب مشغول کار بودم، جز یک ساعت. اول شستن ظرف‌ها، بعد سابیدن میزها و کف اتاق غذاخوری کارکنان، بعد برق انداختن لیوان‌ها و چاقوها، بعد بردن غذاها، بعد دوباره شستن ظرف‌ها، بعد باز هم بردن غذاها و شستن ظرف‌ها. کار ساده‌ای بود و من خوب باهاش کنار آمده بودم، البته جز وقت‌هایی که باید برای بردن غذا به آشپزخانه می‌رفتم. آشپزخانه با هرچه تا آن زمان دیده یا تصور کرده‌بودم فرق داشت. یک جهنم خفه با سقفی کوتاه، قرمز از شعله‌های آتش، و صدای کرکننده‌ی فحش و برخورد دیگ‌ها و ماهیتابه‌های فلزی، فضا آن قدر داغ بود که همه‌ی اجناس فلزی به جز اجاق‌ها را با کهنه پارچه پوشانده بودند. وسط اتاق کوره‌ها قرار داشتند، جایی که دوازده آشپز این ور و آن ور می‌پریدند و صورت‌شان علی‌رغم کلاه‌های سفیدشان خیس عرق بود. دور آشپزخانه پیشخان‌هایی بود که پشت‌شان یک سری پیشخدمت و ظرفشور با سینی‌هایشان قشقرق به پا کرده بودند… انگار همه عجله داشتند و عصبانی بودند. سرآشپز مردی بود ظریف و سرخ چهره با سبیل‌های از بناگوش دررفته. وسط آشپزخانه ایستاده بود و مدام لبخند می‌زد- «دو تا تخم مرغ هم زده! شاتوبریان با سیب زمینی سرخ کرده!»- مگر لحظاتی که لبخندش را جمع می‌کرد تا به یک ظرفشور فحش بدهد. آشپز خانه سه تا پیشخان داشت و اولین باری که به آنجا رفتم، سینی‌ام را ندانسته روی پیشخان اشتباه گذاشتم. سرآشپز به طرفم آمد، سبیلش را تاب داد و سرتاپایم را ورانداز کرد. «دیدید؟ ظرفشورهایی که این روزها برای ما می‌فرستند از این قماش‌اند. از کجا آمده‌ای، احمق؟ فکر کنم از شارنتون، نه؟» (یک دیوانه‌خانه‌ی بزرگ در شارنتون وجود دارد). گفتم: «از انگلیس». «باید می‌فهمیدم. خب، جناب آقای انگلیسی، اجازه دارم به شما اطلاع دهم که شما پسر یک فاحشه هستید؟ حالا جل‌وپلاس‌ت را ببَر به آن یکی پیشخان، همان جایی که جایت آن جاست.» هر بار به آشپزخانه می‌رفتم، استقبال مشابهی ازم می‌شد، چون هر بار اشتباهی می‌کردم. ازم انتظار می‌رفت کار را بلد باشم، برای همین فحش نثارم می‌کردند. یک بار از سر کنجکاوی تعداد دفعاتی را که در روز لقب «جاکش» نثارم شده بود را شمردم؛ سی‌ونُه بار شد. […] رأس ساعت دو، ناگهان به مردانی آزاد تبدیل می‌شدیم. پیشبندهایمان را می‌کندیم و کت‌هایمان را می‌پوشیدیم، از در می‌زدیم بیرون و اگر پول داشتیم، می‌پریدیم توی نزدیک‌ترین کافه. آمدن به خیابان از آن زیرزمین‌های سوزان تجربه‌ی عجیبی بود. هوا به طرز کورکننده‌ای صاف و خنک به نظر می‌رسید؛ شبیه تابستان قطبی، و بعد از ساعت‌ها بوی گند عرق و غذا، دود ماشین‌ها چه خوشبو بود! گاهی اوقات، بعضی از آشپزها و پیشخدمت‌های هتل را در کافه‌ها می‌دیدیم. برخوردشان با ما خیلی دوستانه بود و نوشیدنی مهمان‌مان می‌کردند. داخل ساختمان برده‌ی آن‌ها بودیم، اما رسم زندگی هتلی این است که در ساعات استراحت همه برابرند و سرکوفت‌های ساعت کار فراموش می‌شوند. * * * برش (۴): یکی از آن شنبه‌شب‌ها، شارل داستان جالبی برایمان تعریف کرد. سعی کنید او را تصور کنید: مست، اما آنقدر هشیار که بتواند پشت سر هم حرف بزند. می‌کوبد روی پیشخان و داد می‌زند: «خانم‌ها و آقایان، ساکت! تمنا می‌کنم، ساکت! به این داستانی که می‌خواهم برایتان بگویم گوش کنید. داستانی به‌یادماندنی، داستانی آموزنده، یکی از یادگارهای یک زندگی فرهیخته و متمدنانه. خانم‌ها و آقایان ساکت! این ماجرا به زمانی برمی‌گردد که وضع من خوب نبود. می‌دانید که چطور است؛ چقدر نفرت‌انگیز است که انسانی چنین فرهیخته باید به چنین وضعی دچار شود. از خانه‌مان پولم را نفرستاده بودند. هر چه داشتم گرو گذاشته بودم و راهی جز کارکردن برایم نمانده بود، که آن هم منتفی بود، چون من هرگز کار نخواهم کرد. در آن زمان با دختری زندگی می‌کردم که نامش ایوون بود، یک دختر کندذهن روستایی مثل آزایا که آنجا ایستاده، با موهای زرد و پاهای چاق. سه روز بود که هیچ کدام‌مان چیزی نخورده بودیم. خدای من، چه زجری! دخترک از این سر اتاق به آن سر می‌رفت، دستش را روی شکمش گذاشته بود و مثل سگ زوزه می‌کشید که دارد از گرسنگی می‌میرد. وحشتناک بود. اما برای یک آدم باهوش هیچ چیز غیر ممکن نیست. از خودم پرسیدم: «راحت ترین راه رسیدن به پول بدون کارکردن چیست؟» و بلافاصله جوابش آمد: «آدم برای این‌که بتواند به راحتی به پول برسد، باید زن باشد. مگر نه این که هر زنی چیزی برای فروش دارد؟» و بعد همین طور که دراز کشیده بودم و به کارهایی فکر می‌کردم که اگر زن بودم انجام می‌دادم، فکری به ذهنم رسید. به یاد زایشگاه‌های دولتی افتادم. می‌دانید زایشگاه دولتی چیست؟ جایی است که به زنان حامله مجانی غذا می‌دهند و هیچ سؤالی هم نمی‌کنند. هدف‌شان تشویق به بچه‌دارشدن است. هر زنی می‌تواند به یکی از این زایشگاه‌ها برود و درخواست غذا کند و بلافاصله هم به او غذا می‌دهند. با خودم فکر کردم: «خدای من! فقط کافی بود زن باشم! هر روز در یکی از این جاها غذا می‌خوردم. چه کسی می‌تواند بدون معاینه تشخیص دهد یک زن حامله است یا نه؟» برگشتم طرف ایوون. گفتم: «آن زوزه‌ی گوش‌خراش‌ات را قطع کن، راهی به ذهنم رسیده که غذا گیر بیاوریم.» گفت: «چه جوری؟» گفتم: «کاری ندارد. برو به زایشگاه دولتی، بگو حامله‌ای و غذا بخواه. بدون اینکه سؤالی بکنند یک غذای حسابی بهت می‌دهند.» ایوون وحشت کرد، فریاد زد: «اما خدایا، من که حامله نیستم.» گفتم: «نیستی که نیستی. راحت می‌شود درستش کرد. با یک متکای کوچک حل می‌شود، فوقش دو تا متكا. عزیز من، این فکر از آسمان به من الهام شده. حرامش نکن.» در نهایت راضی‌اش کردم. بعد متکایی قرض کردیم و او را آماده کردم و به زایشگاه رساندم. با آغوش باز پذیرفتندش. به او یک بشقاب سوپ کلم، یک پُرس خوراک راگوی گوشت، پوره‌ی سیب زمینی، نان و پنیر و آبجو داده و درباره‌ی بچه‌اش کلی توصیه کرده بودند. ایوون تا خرخره خورده بود و داشت می‌ترکید. آخر سر هم برای من کمی نان و پنیر کِش رفت. تا وقتی پول به دست‌مان برسد، هر روز ایوون را به آن زایشگاه می‌بردم. هوش من به دادمان رسیده بود. تا یک سال بعد همه چیز خوب پیش می‌رفت. دوباره با ایوون بودم. یک روز داشتیم در بلوار پور رویال نزدیک پادگان قدم می‌زدیم. ناگهان دهان ایوون باز شد. صورتش قرمز و بعد سفید و دوباره قرمز شد. داد زد: «خدای من! ببین کی دارد می‌آید! پرستاری است که مسئول زایشگاه بود. بیچاره شدم!» گفتم: «زود باش! فرار کن!» اما دیگر خیلی دیر شده بود. پرستار ایوون را شناخته بود و داشت لبخندزنان صاف به طرف ما می‌آمد. زن چاق گنده‌ای بود با عینک بی‌دسته‌ی طلایی و لپ‌هایی که مثل سیب سرخ بودند؛ زنی فضول با حالتی مادرانه. با مهربانی گفت: «امیدوارم خوب باشی، کوچولوی من. بچه‌ات چه، حال او هم خوب است؟ پسر شد؟ به آرزویت رسیدی؟» ایوون چنان می‌لرزید که مجبور شده بودم بازویش را نگه دارم. آخرسر گفت: «نه.» – اوه، پس دختر بود، نه؟ آن‌جا بود که ایوونِ احمق عقلش را کاملا از دست داد و باز هم گفت: «نه.» پرستار جا خورد. با تعجب گفت: «چطور؟ نه دختر است و نه پسر! چطور ممکن است؟» خانم‌ها و آقایان، پیش خودتان مجسم کنید چه لحظه‌ی خطرناکی بود. ایوون شده بود رنگ لبو و آماده که بزند زیر گریه؛ همین حالا بود که به همه چیز اعتراف کند. خدا می‌داند چه بلایی ممکن بود سرمان بیاید. اما من کاملا به خودم مسلط بودم. خودم را انداختم جلو و درستش کردم. با خونسردی گفتم: «دو قلو بودند.» پرستار فریاد زد: «دوقلو ؟!» و آن‌قدر خوشحال شد که شانه‌های ایوون را گرفت و هر دو لپش را بوسید، جلو همه. – «بله، دو قلو…». * * * برش (۵): گرچه ممکن است به نظر خیلی‌ها بی‌اهمیت بیاید، می‌خواهم نظراتم را درباره‌ی زندگی یک ظرفشور در پاریس بیان کنم. فکرش را که بکنید، واقعا عجیب است که هزاران نفر در شهر مدرنی مثل پاریس باید همه‌ی ساعت‌های بیداری‌شان را در دخمه‌های تاریک زیر زمین ظرف بسابند. پرسشی که می‌خواهم مطرح کنم این است که چرا این شیوه‌ی زندگی ادامه می‌یابد؛ چه هدفی را تأمین می‌کند، چه کسی می‌خواهد این شرایط ادامه داشته باشد و چرا موضع من موضعی صرفا شورشی یا از سر تن‌پروری نیست. سعی من آن است که به اهمیت اجتماعی زندگی یک ظرفشور بپردازم. به نظرم اولین چیزی که باید گفت این است که ظرفشور یکی از برده‌های دنیای مدرن است. نمی‌گویم باید برایش ناله کرد، چون اوضاعش از خیلی کارگرهای دیگر بهتر است. اما با این حال الان همان قدر آزاد است که اگر خرید و فروش می‌شد. کارش نوکری است و هیچ ظرافتی ندارد؛ حقوقش به اندازه‌ای‌ است که فقط زنده بماند نه بیشتر؛ فقط وقتی تعطیلی دارد که اخراج شود. نمی‌تواند ازدواج کند و اگر ازدواج کند، زنش هم باید کار کند. راه فراری از این زندگی ندارد، مگر اینکه شانس حسابی بیاورد یا به زندان بیفتد. همین حالا در پاریس کسانی هستند که مدرک دانشگاهی دارند، ولی روزی ده تا پانزده ساعت ظرف می‌سایند. کسی نمی‌تواند بگوید دلیلش فقط تنبلی خودشان است، چون یک آدم تنبل نمی‌تواند ظرفشور شود؛ آن‌ها صرفا در دام یک زندگی یکنواخت افتاده‌اند که فکر کردن را برایشان غیرممکن می‌کند. اگر ظرفشورها کمی فکر می‌کردند، مدت‌ها پیش سندیکایشان را درست کرده بودند و برای بهتر شدن وضعیت‌شان اعتصاب کرده بودند. اما آن‌ها فکر نمی‌کنند، چون وقت آزاد برای فکر کردن ندارند؛ زندگی تبدیل‌شان کرده به یک سری برده. سؤال این است که چرا این برده‌داری ادامه می‌یابد؟ عموم مردم این نکته را بدیهی فرض می‌کنند که هر کاری که انجام می‌شود حتما هدفی منطقی دارد. می‌بینند که یک نفر شغل ناخوشایندی دارد؛ می‌گویند وجود این شغل لازم است. فکر می‌کنند با گفتن این حرف همه چیز حل می‌شود. مثلا کار کردن در معدن ذغال سنگ خیلی سخت اما لازم است، چون ما به ذغال احتیاج داریم. کار کردن در فاضلاب نامطبوع است، اما بالاخره یک نفر باید در فاضلاب کار کند. کار ظرفشورها هم همین طور است. بعضی‌ها باید در رستوران غذا بخورند و بنابراین عده‌ای دیگر باید هشتاد ساعت در هفته بشقاب بسابند. ضرورت تمدن است و نمی‌شود آن را زیر سؤال برد. به نظرم این نکته ارزش بحث و بررسی دارد. آیا کار یک ظرفشور واقع برای تمدن ضروری است؟ […] ظرفشور برده‌ی هتل یا رستوران است و بردگی‌اش کمابیش بی‌فایده، چون اصلا فایده‌ی واقعی هتل‌های بزرگ و رستوران‌های مجلل چیست؟ آن‌ها بناست یک جور راحتی تجملاتی فراهم کنند، اما آنچه واقعا ارائه می‌کنند نسخه‌‌بدلی پیش‌پااُفتاده و بُنجل از آن است. تقریبا همه از هتل متنفرند. بعضی رستوران‌ها از بقیه بهترند، اما کیفیت غذایی که با مقدار معینی پول در هر رستورانی می‌خورید بدتر از کیفیت غذای خانگی‌ای است که با همان مقدار پول تهیه شده باشد. شکی نیست که هتل‌ها و رستوران‌ها باید باشند، اما ضرورتی ندارد صدها نفر را به بردگی بکشند. عمده‌ی کارهایی که آن‌جا انجام می‌شود کارهای ضروری نیست، بلکه ظاهر‌سازی‌هایی است که قرار است نشانه‌ی تجمل باشند. شیک بودن در عمل صرفا به این معنی است که کارکنان بیشتر کار کنند و مشتری‌ها بیشتر پول بدهند. هیچ کسی سود نمی‌برد جز مالک هتل که همین حالا دارد برای خودش یک ویلا در دُویل می‌خرد. یک هتل شیک ، در اصل مکانی است که صد نفر مثل خر کار می‌کنند تا دویست نفر برای چیزی که در حقیقت آن را نمی‌خواهند پول هنگفتی بدهند. اگر چیزهای اضافه‌ی بی‌خود از هتل‌ها و رستوران‌ها حذف می‌شد و کارها با نظم و بازده بالا انجام می‌گرفت، ظرفشورها به جای ده یا پانزده ساعت در روز، کافی بود شش یا هشت ساعت کار کنند. […] مارکوس کاتو می‌گوید یک برده باید همیشه مشغول کار باشد، جز زمان‌هایی که خواب است. مهم نیست کاری که می‌کند لازم است یا نه؛ باید کار کند، چون کار به خودی خود خوب است، دست کم برای برده‌ها. این طرز فکر هنوز وجود دارد و باعث خروار خروار خرحمالی بی‌خود شده است. به نظر من، این گرایش که مدام کار بیهوده بتراشیم، نهایتا به دلیل ترس از عوام است. عوام (مطابق این طرز فکر) چنان حیوان‌های پستی هستند که اگر وقت فراغت داشته باشند، خطرناک خواهند بود؛ امن تر آن است که آن‌ها را آن‌قدر مشغول نگه داریم که فرصت فکر کردن نداشته باشند. اگر نظر آدم ثروتمندی را که اتفاقا از نظر فکری صادق هم باشد، درباره‌ی بهبود شرایط کاری بپرسید، جواب شبیه این خواهد داد: «ما می‌دانیم که فقر ناخوشایند است؛ در واقع چون این قدر از ما دور است، کم و بیش لذت می‌بریم از اینکه با فکر کردن به ناخوشایندی‌اش خودمان را زجر بدهیم. اما از ما انتظار نداشته باشید کاری برایش بکنیم. ما برای شما افراد طبقات پایین متأسفیم، درست همان طور که برای یک گربه‌ی گَر متاسفیم. اما هر کاری از دست‌مان بر بیاید می‌کنیم تا اوضاع شما بهتر نشود. ما فکر می‌کنیم اگر همین‌طور که هستید بمانید، امن‌تر است. وضع موجود برای ما خوب است و حاضر نیستیم خطر بیکار گذاشتن شما را به جان بخریم؛ حتی اگر برای یک ساعت بیشتر در روز باشد. بنابراین، برادران عزیز، از آنجا که ظاهرا شما باید عرق بریزید تا پول سَفَرهای ما به ایتالیا فراهم شود، آن قدر عرق بریزید تا جان‌تان درآید.» این طرز فکر به ویژه در میان افراد باهوش و تحصیل‌کرده شایع است و مایه‌اش را هم می‌توان در صدها مقاله پیدا کرد. کمتر تحصیل‌کرده‌ای پیدا می‌کنید که کمتر از (بگو) چهارصد پوند در سال درآمد داشته باشد. طبیعی است که این افراد طرف طبقه‌ی ثروتمند را بگیرند. آن‌ها تصور می‌کنند هر آزادی‌ای که به فقرا داده شود، تهدیدی برای آزادی خود آن‌هاست. یک آدم تحصیل‌کرده فکر می‌کند بدیلِ اوضاعِ کنونی، یک آرمان‌شهرِ تیره‌و‌تارِ مارکسیستی است و بنابراین ترجیح می‌دهد اوضاع همین طور که هست بماند. احتمالا از پولدارها هم خیلی خوشش نمی‌آید، اما تصور می‌کند حتی پیش‌پااُفتاده‌ترین پولدار هم از یک فقیر به او شبیه‌تر است و کمتر با لذایذ او در تضاد. خلاصه اینکه ترجیح می‌دهد در کنار پولدارها بایستد. همین ترس از عوامِ بظاهر خطرناک است که باعث می‌شود تقریبا همه‌ی آدم‌های تحصیل‌کرده در نظرات‌شان محافظه‌کار باشند. ترس از عوام ترسی موهوم است؛ استوار بر این باور که تفاوتی مرموز و بنیادی بین ثروتمندان و فقرا وجود دارد؛ انگار این دو گروه مثل سیاه‌پوست‌ها و سفیدپوست‌ها از دو نژاد مختلف‌اند. اما در عالم واقع اصلا چنین تفاوتی وجود ندارد. اکثریت پولدارها و فقرا صرفا در میزان درآمد با هم متفاوت اند و لاغير. یک میلیونر نوعی همان ظرفشور نوعی است که کت و شلوار نو پوشیده؛ جاها را عوض کنید -که عین عدالت هم هست- حالا کدام‌شان دزد است؟ هر کسی که از موضع برابر با فقرا قاطی شده و با آن‌ها نشست‌وبرخاست داشته این را خوب می‌داند. اما مشکل این جاست که افراد تحصیل‌کرده و باهوش، دقیقا همان‌هایی که انتظار می‌رود افکار آزادی‌خواهانه داشته باشند، هیچ وقت با فقرا قاطی نمی‌شوند. اکثریت افراد تحصیل‌کرده چه چیزی از فقر می‌دانند؟ در یادداشتی که درباره‌ی شعرهای ویون [شاعری از قرون وسطا] نوشته بودم، سردبیر مجله فکر کرده بود لازم است برای مصرعِ «و نان را فقط از پشتِ شیشه‌ها می‌دیدند» پانویس داده و توضیح بنویسیم. گرسنگی این قدر با تجربه‌ی زندگیِ تحصیل‌کرده‌ها فاصله دارد. […] جمع بندی حرفم این‌که ظرفشور برده است، برده‌ای زائد، که کارهایی احمقانه وعمدتاً غیرضروری انجام می‌دهد. او سر کار نگه داشته می‌شود، اساسا به دلیل این احساس مبهم که اگر وقت فراغت داشته باشد، خطرناک خواهد بود. و افراد تحصیل‌کرده، که باید حامی او باشند، تسلیم این روند می‌شوند، چون از او هیچ نمی‌دانند و در نتیجه می‌ترسند. من این‌ها را در مورد ظرفشور می‌گویم، چون اوضاع این قشر را بررسی کرده‌ام. همین حرف‌ها را می‌توان عیناً در مورد صدها نوع کارگر دیگر هم گفت. اینها صرفا نظرات من است درباره‌ی واقعیت‌های ابتدایی زندگی یک ظرفشور، بدون اشاره به مسائل فوری اقتصادی. شک ندارم بسیاری‌شان حرف‌هایی پیش‌پااُفتاده و کلیشه‌ای‌اند. این نظرات هم نمونه‌ای است از افکاری که با کار کردن در هتل به سر آدم می‌زند. * * * برش (۶): روز بعد، دوباره دنبال دوست پدی گشتیم. اسمش بوزو بود و نقاشِ پیاده‌رویی؛ یعنی روی کف پیاده‌رو نقاشی می‌کشید [و رهگذران به او پول می‌دادند]… در نهایت در «Embankment» به او برخوردیم. بساطش را نزدیک پل واترلو پهن کرده بود. روی زمین زانو زده بود، کنارش یه بسته گچ بود و داشت از روی دفترچه‌ای کوچک تصویری از وینستون چرچیل می‌کشید. نقاشی‌اش اصلا بد نبود. بوزو مردی بود کوتاه، سیه‌چرده، با دماغ عقابی و موهای فرفری که کف سرش چسبیده بود. پای راستش بدجور از شکل عادی خارج شده بود. کف پایش از پاشنه به سمت جلو پیچ خورده بود… بوزو جور عجیبی حرف می‌زد؛ شبیه کاکنی‌ها(۱)اهالی شرق لندن که هنوز هم به لات بودن مشهور اند و شیوه‌ی حرف زدن خاصی دارند. ولی در عین حال روشن و رسا. به نظر می‌آمد کلی کتاب خوب خوانده، ولی هیچ وقت به خودش زحمت نداده بود دستور زبان را درست یاد بگیرد. من و پدی مدتی در « Embankment» ایستاديم و گپ زدیم. بوزو هم توضیحاتی درباره‌ی کسب‌وکارِ پیاده‌رویی‌اش برایمان داد. من آنچه را که گفت، کم‌وبیش با عبارات خودش، این جا می‌آورم: «من از آن قماشی هستم که بهشان می‌گویند نقاش پیاده روییِ جدی. مثل این یکی‌ها با گچ‌های تخته‌سیاه نقاشی نمی‌کنم. از گچ‌های رنگی حسابی استفاده می‌کنم، از همان‌ها که نقاش‌ها استفاده می‌کنند. لعنتی‌ها حسابی گرانند، بخصوص گچ‌های قرمز. در طول یک روز، به اندازه‌ی پنج شیلینگ رنگ مصرف میکم. رشته‌ی کاریِ من کاریکاتور است؛ سیاست و کریکت و این‌ها. این جا را ببین…»- دفترچه‌اش را نشانم داد- «… اینجا تصویر همه‌ی این سیاسی‌ها هست. همه را از روی روزنامه کشیده‌ام. هر روز یک کاریکاتور جدید می‌کشم؛ مثلا وقتی در مجلس بحث بودجه بود، یک کاریکاتور از وینستون کشیدم که سعی می‌کند فیلی را‌ که رویش نوشته «بدهی» هل بدهد و زیرش نوشتم: «آیا تکانش خواهد داد؟» می‌بینی؟ می‌توانی درباره هرکدام از احزاب کاریکاتور بکشی. اما نباید چیزی بکشی که به نفع سوسیالیست‌ها باشد، چون پلیس تحمل نمی‌کند. یک بار مار بوآیی کشیدم و رویش نوشتم «سرمایه». داشت خرگوشی را که رویش نوشته بودم «نیروی کار» می‌بلعید. پاسبان رد شد و دید و گفت: «این را پاک کن، سریع.» مجبور بودم پاکش کنم. پاسبان‌ها حق دارند شما را به جرم ولگردی از جایتان بلند کنند، بنابراین بهتر است با آن‌ها دهن‌به‌دهن نگذاری.» از بوزو پرسیدم از این کار چقدر می‌شود در آورد؟ گفت: «این موقع سال که باران نمی‌آید، از جمعه تا یکشنبه روزی حدود سه پوند درآمد دارم. می‌دانی که ملت حقوقشان را جمعه می‌گیرند. باران که می‌آید، نمی‌توانم کار کنم؛ رنگ‌ها بلافاصله شسته می‌شوند. اگر کل سال را میانگین بگیری، هفته‌ای یک پوند کاسب‌ام، چون در زمستان هم نمی‌شود خیلی کار کرد. روز مسابقه‌ی قایقرانی و روز فینال جام اتحادیه تا چهار پوند هم درآورده‌ام. اما پول را باید از حلقوم‌شان بکشی بیرون. متوجهی؟ اگر همین طور بنشینی و نگاهشان کنی، یک شیلینگ هم گیرت نمی‌آید. …مشکل اینجاست که تا پا می‌شوی کلاه را بگردانی، گداصفت‌ها جيم می‌زنند… از این پولدارها هیچی نصیبت نمی‌شود. بیشتر پولت را از همین آدم‌های ژنده‌پوش به دست می‌آوری، همین طور از خارجی‌ها. حتی پیش آمده از ژاپنی‌ها یا سیاه‌ها شش پنی بگیرم. آن‌ها به بدجنسی انگلیسی‌ها نیستند. […] نکته‌ی مهم در کاریکاتور این است که در جریان اتفاقات روز باشی. یک بار‌ سرِ بچه‌ای لای نرده‌های پُل چلسی گیر کرده بود. من خبر را شنیدم و قبل از اینکه سر را از لای نرده‌ها در بیاورند، کاریکاتورم روی پیاده‌رو بود. به این می‌گویند سرعت عمل.» بوزو آدم جالبی به نظر می‌رسید و مشتاق بودم بیشتر ببینم‌ش. آن روز عصر دوباره به «Embankment» رفتم تا ببینم‌ش، چون قرار گذاشته بودیم من و پدی را با خودش به مسافرخانه‌ای در جنوب رودخانه ببرد. بوزو نقاشی‌هایش را از پیاده‌رو پاک کرد و دخلش را شمرد؛ حدود شانزده شیلینگ می‌شد که به گفته‌ی خود دوازده سیزده شیلینگ‌ش سود بود. راه افتادیم سمت «لمبث». بوزو شَل می‌زد و آهسته راه می‌رفت، قدم‌هایش عجیب بود، شبیه راه رفتن خرچنگ، کمی به یک طرف لنگر می‌انداخت و پای داغانش را پشتش می‌کشید. توی هر دستش عصایی گرفته بود و جعبه‌ی رنگ‌هایش را روی شانه انداخته بود. وقتی داشتیم از روی پل رد می‌شدیم، توی یکی از طاقی‌ها ایستاد تا استراحت کند. یکی دو دقیقه کاملا ساکت شد. در کمال تعجب دیدم به ستاره‌ها چشم دوخته. به بازویم زد و با عصایش به آسمان اشاره کرد. – ستاره‌ی دَبَران را ببین! رنگش را ببین! شکل یک پرتقال خونی عظیم است! طوری حرف می‌زد که آدم فکر می‌کرد منتقدی هنری در یک گالری نقاشی است. حیرت کرده بودم. اعتراف کردم نمی‌دانم دبران کدام است؛ در واقع من حتی تا به حال دقت نکرده بودم که رنگ ستاره‌ها متفاوت است. بوزو شروع کرد به گفتن چند نکته‌ی مقدماتی نجوم و به چند صورت فلکی اصلی اشاره کرد. ظاهرا برایش مهم بود بی‌اطلاعی من را تا حدودی رفع کند. با تعجب گفتم: «به نظر می‌رسد کلی اطلاعات درباره‌ی ستاره‌ها داری.» – نه آن قدرها. البته یک چیزهایی می‌دانم. دو نامه از انجمن سلطنتی نجوم برایم فرستاده‌اند و از مقاله‌هایی که درباره‌ی شهاب‌ها نوشته‌ام تشکر کرده‌اند. هر از چندی می‌روم بیرون و دنبال شهاب‌ها به آسمان خیره می‌شوم. ستاره‌ها نمایشی مجانی هستند؛ استفاده از چشم‌هایت هیچ خرجی ندارد.» – چه فکر بکری! هیچ وقت به ذهنم نرسیده بودم. – خب، بالاخره باید به یک چیزی علاقه داشته باشی. من قبول ندارم که آدم بی‌خانمان نمی‌تواند به چیزی جز «چای و دو تیکه»(۲)اصطلاحی است که منظور از آن، یک لیوان چای، یک تکه نان و یک تکه کره گیاهی (مارگارین) است. فکر کند. – اما وقتی وضع زندگی‌ات این است، علاقمندشدن به چیزی- چیزی مثل ستاره‌ها- خیلی سخت نیست؟ – منظورت وضعِ زندگیِ نقاشی خیابانی است؟ نه الزاماً. قرار نیست این زندگی تو را تبدیل به یک حیوان کند؛ البته اگر حواست را جمع کنی. – به نظر می‌رسد روی بیشتر آدم‌ها همین تأثیر را دارد. – قطعاً. همین پدی را ببین… فقط بلد است چای بخورد و پول تَلَکه کند. به هیچ دردی نمی‌خورد جز اینکه روی زمین دنبال ته سیگار بگردد. وضع بیشترشان همین است. به چشم من آدم‌های حقیری هستند. اما آدم مجبور نیست مثل آن‌ها زندگی کند. اگر کمی آموزش دیده باشی، تا آخر عمرت هم در خیابان زندگی کنی برایت مهم نیست. گفتم: «ولی چیزی که دستگیر من شده درست خلاف این است. به نظرم می‌رسد از لحظه‌ای که پول یک آدم را ازش بگیری، دیگر به هیچ دردی نمی‌خورد.» – نه، نه لزوماً. اگر حواست جمع باشد، چه فقیر باشی و چه پولدار، می‌توانی یک جور زندگی کنی. فقیر هم که باشی، می‌توانی کتاب‌ها و افکار خودت را داشته باشی. فقط باید به خودت بگویی «من اینجا یک مرد آزادم…»- با انگشت به پیشانی‌اش زد – «… و دیگر مشکلی نخواهی داشت.» بوزو باز در همین حال‌وهوا برایم حرف زد. من با دقت به حرف‌هایش گوش دادم. به نظر می‌آمد یک نقاش خیابانی کاملاً غیرعادی است. علاوه بر این، اولین آدمی بود که می‌دیدم ادعا می‌کند فقر اصلا مهم نیست. روزهای بعد هم کلی از وقتم را با او گذراندم، چون چند باری باران آمد و او نمی‌توانست کار کند. داستان زندگی‌اش را برایم تعریف کرد، داستانی عجیب و غریب. پدرش کتاب فروشی ورشکسته بود و او در هجده سالگی رفته بود سر کار نقاشی ساختمان… از تخته‌ای که داشت رویش کار می‌کرد افتاده بود پایین. سیزده متر سقوط کرده بود و افتاده بود روی پیاده‌رو و پای راستش درب و داغان شده بود. به دلیلی فقط شصت پوند غرامت به او داده بودند. مدتی بساط کتابفروشی کنار خیابان داشت. بعد، مدتی سبدی پر از اسباب‌بازی دستش می‌گرفت و در خیابان‌ها می‌چرخید و اسباب‌بازی می‌فروخت. در نهایت هم شد نقاش پیاده‌رویی و در این شغل جا افتاد. از آن زمان تا به حال زندگی بخور و نمیری داشته؛ در طول زمستان نیمه گرسنه است و بیشتر شب‌ها در لانه‌ها یا در همان «Embankment» می‌خوابد. وقتی با او آشنا شدم، هیچ مال و اموالی نداشت جز همان لباسی که تنش بود، وسایل نقاشی‌اش و چند تا کتاب. لباسش لباس پاره‌پوره‌ی معمول گداها بود… اوضاع پای ناقصش روزبه‌روز بدتر می‌شد و احتمالا در نهایت باید آن را قطع می‌کردند. زانوهایش، در اثر زانوزدنِ مدام روی سنگ‌های پیاده‌رو، پینه‌هایی بسته بود به ضخامت کف کفش. روشن بود که سرنوشتش چیزی نیست جز گدایی و مرگ در گوشه‌ی یکی از آن خوابگاه‌ها. با همه‌ی این‌ها، او نه می‌ترسید، نه پشیمان بود، نه خجالت می‌کشید و نه برای خودش دل می‌سوزاند. او با موقعیتش کنار آمده و برای خودش فلسفه‌ای ساخته بود. می‌گفت گدابودنش تقصیر خودش نیست؛ در این مورد نه اصلا احساس عذاب وجدان می‌کرد و نه اجازه می‌داد این مسئله آزارش دهد. او دشمن جامعه بود و اگر موقعیت خوبی پیش می‌آمد، کاملا آماده بود کار خلاف بکند. از اساس با صرفه‌جویی مخالف بود. در تابستان، یک پنی از پولش را هم پس‌انداز نمی‌کرد و هرچه درمی‌آورد خرج مشروب می‌کرد، چون توجهی به زن‌ها نداشت. اگر در زمستان بی‌پول می‌شد، وظیفه‌ی جامعه بود که از او مراقبت کند. آماده بود هرچه می‌تواند از خیریه‌ها بکَنَد؛ به این شرط که از او انتظار نداشته باشند بابت این كمک‌ها تشکر کند. البته از خیریه‌های مذهبی اجتناب می‌کرد؛ می‌گفت اگر برای [به‌دست‌آوردن مقداری] بیسکوییت سرود مذهبی بخواند، توی گلویش گیر می‌کند. چند چیز دیگر هم برایش حیثیتی بود؛ مثلا افتخار می‌کرد که هیچ وقت در زندگی‌اش، حتی وقتی داشته از گرسنگی می‌مرده، یک دانه ته‌سیگار از روی زمین برنداشته. او خودش را متعلق به طبقه‌ای بالاتر از جماعت معمولی گداها می‌دانست؛ کسانی که به گفته‌ی او توده‌ای فرومایه بودند که حتی این قدر عزت‌نفس ندارند که ناسپاس باشند. بعضی از رمان‌های امیل زولا را خوانده بود؛ همین طور همه‌ی نمایش‌نامه‌های شکسپیر، سفرهای گالیور و چندین مقاله، این توانایی را داشت که ماجراهای زندگی‌اش را با کلماتی توصیف کند که در ذهن آدم بماند. …استعدادی خدادادی در ساختن عبارت‌های ناب داشت. موفق شده بود مغزش را سالم و هشیار نگه دارد، بنابراین هیچ‌چیز نمی‌توانست او را مجبور کند در برابر فقر سر فرود آورد. درست است که ژنده پوش بود، گاهی سردش می‌شد و حتی در حدّ مرگ گرسنگی می‌کشید، اما مادام که می‌توانست بخواند، فکر کند و به دنبال شهاب‌ها باشد، در ذهن خودش آزاد بود. …او موجودی فوق‌العاده استثنایی بود. <img class="alignnone wp-image-8007" src="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/23c5ff36d7c27bc02a45909113ea12fc-artist-at-work-the-artist1-229x300.jpg" alt="" width="457" height="599" srcset="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/23c5ff36d7c27bc02a45909113ea12fc-artist-at-work-the-artist1-229x300.jpg 229w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/23c5ff36d7c27bc02a45909113ea12fc-artist-at-work-the-artist1.jpg 733w" sizes="(max-width: 457px) 100vw, 457px" /> * * * برش (۷): جا دارد چند کلمه‌ای هم درباره‌ی موقعیت اجتماعی گداها بگویم، چون وقتی آدم با آن‌ها همنشین می‌شود و می‌بیند آدم‌هایی عادی هستند، از برخورد عجیب‌وغریب جامعه با این افراد حیرت می‌کند. گویا مردم فکر می‌کنند تفاوتی ماهوی بین گداها و آدم‌های عادیِ «شاغل» وجود دارد. انگار گداها از نژادی دیگر هستند؛ گروهی مطرود، مثل تبهکارها و فاحشه‌ها. افراد شاغل «کار» می‌کنند، اما گداها «کار» نمی‌کنند؛ آن‌ها انگل‌اند و ماهیتا بی‌ارزش. همه بدیهی می‌دانند که گدا درآمدش را کسب نمی‌کند، آن طور که خشت‌زن یا منتقد هنری درآمدش را کسب می‌کند. او صرفاً زائده‌ای اجتماعی است و تنها به این دلیل تحمل می‌شود که ما در عصری انسانی زندگی می‌کنیم. اما ذاتاً منفور است. اما اگر کسی دقیق نگاه کند، متوجه می‌شود هیچ تفاوت ذاتی‌ای بین زندگی یک گدا و زندگیِ بی‌شمار آدم محترم جامعه وجود ندارد. می‌گویند گداها کار نمی‌کنند اما آخر «کار» چیست؟ عمله با پرتاب‌کردنِ آجر کار می‌کند، حسابدار با جمع‌زدنِ اعداد، و گدا هم با ایستادن کنار خیابان، در هر آب‌و‌هوایی، و مبتلا شدن به واریس، برونشیت مزمن و امراضی از این دست. این هم شغلی است مثل همه‌ی شغل‌های دیگر. البته که کاملا بی‌مصرف است؛ اما خب، خیلی از حرفه‌های آبرومند هم کاملا بی‌مصرف هستند. و گدا، در مقام یک گونه‌ی اجتماعی، با خیلی از گونه‌های دیگر جامعه، قابل قیاس است. گدا، در مقایسه با فروشنده‌های بیشتر داروهای قانونی، آدمی راستگو است؛ در مقایسه با صاحبان روزنامه‌های چاپ یکشنبه، [بسیار بیش‌تر] معتقد به اصول اخلاقی است؛ در مقایسه با دلال‌های معامله‌های قسطی، مهربان است. خلاصه اینکه انگل است، اما انگلی نسبتا بی‌ضرر. به ندرت پولی بیش از آنچه برای حداقل زندگی لازم است از جامعه می‌گیرد و با رنجی که می‌کشد، چندین برابر آن را می‌پردازد. بنا به معیارهای اخلاقی ما، همین نکته وجود او را موجّه می‌کند. من تصور نمی‌کنم هیچ چیزی در زندگی یک گدا وجود داشته باشد که او را در طبقه‌ای جدا از سایر افراد جامعه قرار دهد، یا به انسان مدرن حق دهد او را تحقیر کند. پس این سؤال پیش می‌آید که چرا گداها را تحقیر می‌کنند (چیزی که در همه جای دنیا رایج است)؟ من که فکر می‌کنم به این دلیل ساده که آن‌ها درآمد زیادی ندارند. در عمل هیچ کس اهمیت نمی‌دهد کار شما مفید است یا بی‌مصرف، مولّد است یا انگلی؛ تنها چیزی که از شما انتظار می‌رود این است که کارتان پُرسود باشد. مگر نه این که در همه‌ی بحث‌های دنیای مدرن درباره‌ی انرژی، بهره‌وری خدمات اجتماعی و امثال آن‌ها، لُبّ مطلب این است که پول در بیار، قانونی پول در بیار و زياد پول در بیار؟ پول بدل به معیار اصلی فضیلت شده است. گداها از این امتحان سربلند بیرون نمی‌آیند و بنابراین تحقیر می‌شوند. اگر کسی می‌توانست از راه گدایی حتی ده پوند در هفته در بیاورد، گدایی بلافاصله تبدیل می‌شد به یک شغلِ آبرومند. اگر واقع‌بینانه نگاه کنیم، گدا صرفا یک کاسب است که پولش را مثل بقیه‌ی کسبه از راهی در می‌آورد که در دسترس‌اش است. او شرافتش را نفروخته (دست کم بیشتر از اکثر انسان‌های مدرن نفروخته)؛ تنها اشتباهش این است که حرفه‌ای را انتخاب کرده که ثروتمندشدن با آن محال است. * * * برای این که وقت را بگذرانم، شروع کردم به صحبت با خیابان‌خوابی سطح بالاتر. نجار جوانی بود که یقه و کراوات به گردن داشت و چنان‌که خودش می‌گفت، چون نتوانسته بود یک دست وسیله‌ی کار جور کند، آواره‌ی خیابان‌ها شده بود… از زندگی خیابان خوابی حرف زدیم. او از سیستم انتقاد می‌کرد که یک خیابان خواب را مجبور می‌کند روزی چهارده ساعت را در لانه بگذراند و ده ساعت بقیه هم صرف راه رفتن بین دو لانه و در رفتن از دست پلیس شود. مثلا خودش شش ماهی می‌شد که سربار دولت بود، فقط به این دلیل که چند پوند نداشت وسایل کار بخرد. می‌گفت این وضع ابلهانه است. بعد من ماجرای دور ریختن غذاها در آشپزخانه‌ی کارخانه را برایش تعریف کردم و نظر خودم را هم دراین‌باره [که چرا این غذاها نباید به گرسنه‌ها داده شود] گفتم. این را که گفتم، بلافاصله لحنش عوض شد. می‌دیدم که با این حرفم اشراف‌زاده‌ای را که درون هر کارگر انگلیسی خوابیده، بیدار کرده‌ام. با این‌که او هم همراه دیگران گرسنگی کشیده بود، بلافاصله دلایلی به نظرش رسید در تأیید این که چرا باید غذاهای اضافه را دور ریخت و به خیابان‌خواب‌ها نداد. خیلی جدی مرا سرزنش کرد. گفت: «باید این کار را بکنند. اگر کاری کنند که این جور جاها زیادی راحت باشد، کثافت‌های کل مملکت هجوم می‌آورند به این مکان‌ها. تنها چیزی که این کثافت‌ها را از این مکان‌ها دور نگه می‌دارد همین غذای بد است. این خیابان‌خواب‌ها تنبل هستند و نمی‌خواهند کار کنند. تنها بدبختی‌شان همین است. لازم نیست تشویق‌شان کنی. آن‌ها یک مشت کثافت‌اند.» استدلال‌هایی آوردم در رد نظرش، اما اصلا گوش نمی‌کرد. مدام حرف خودش را تکرار می‌کرد: «لازم نیست برای این خیابان‌خواب‌ها دل بسوزانی؛ آن‌ها یک مشت كثافت‌اند. نباید آن‌ها را با همان معیاری بسنجی که آدم هایی مثل من و خودت را می‌سنجی. آن‌ها كثافت‌اند، کثافت محض.» برایم جالب بود که خیلی نامحسوس خودش را از «این خیابان‌خواب‌ها» جدا می‌کند. <img class="alignnone wp-image-8008" src="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/267E635000000578-2988225-image-a-19_14259997183241-300x213.jpg" alt="" width="617" height="438" srcset="https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/267E635000000578-2988225-image-a-19_14259997183241-300x213.jpg 300w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/267E635000000578-2988225-image-a-19_14259997183241-1024x727.jpg 1024w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/267E635000000578-2988225-image-a-19_14259997183241-768x545.jpg 768w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/267E635000000578-2988225-image-a-19_14259997183241-1536x1091.jpg 1536w, https://didarnameh.ir/wp-content/uploads/2022/10/267E635000000578-2988225-image-a-19_14259997183241.jpg 1728w" sizes="(max-width: 617px) 100vw, 617px" /> * * * داستان من همین جا تمام می‌شود. داستان نسبتاً پیش‌پااُفتاده‌ای بود. امیدم این است که حداقل به اندازه‌ی یک سفرنامه جالب بوده باشد. دست کم می‌توانم بگویم اگر آس‌و‌پاس شوید، این است دنیایی که انتظارتان را می‌کشد. بعضی روزها دلم می‌خواهد این دنیا را جامع‌تر بشناسم. دلم می‌خواهد کسانی مثل ماریو و پدی و بیلِ گدا را نه از برخوردهای روزمره، که از خلال رابطه‌ای نزدیک و صمیمی بشناسم. دلم می‌خواهد بفهمم در ذهن ظرفشورها و خیابان‌خواب‌ها و «Embankment»خواب‌ها واقعا چه می‌گذرد. در حال حاضر، حس می کنم چیزی بیش از لایه‌ی سطحی فقر را ندیده‌ام. پاورقی[+] پاورقی ↑۱ اهالی شرق لندن که هنوز هم به لات بودن مشهور اند و شیوه‌ی حرف زدن خاصی دارند. ↑۲ اصطلاحی است که منظور از آن، یک لیوان چای، یک تکه نان و یک تکه کره گیاهی (مارگارین) است. The post خیره به آسمان first appeared on دیدار.